Hormonen

Schildklierhormonen

Schildklierhormonen, voornamelijk thyroxine (T4) en tri-jodothyronine (T3), spelen een cruciale rol in de regulatie van de stofwisseling, energiehuishouding, hartfrequentie en groei. Deze hormonen worden geproduceerd door de schildklier en zijn essentieel voor het normale functioneren van het lichaam.

Schildklieraandoeningen

Bij een te lage productie van schildklierhormonen (hypothyreoïdie) kunnen diverse klachten optreden zoals vermoeidheid, gewichtstoename, koude-intolerantie en trage reflexen. Een overproductie (hyperthyreoïdie) daarentegen leidt tot symptomen zoals gewichtsverlies, hartkloppingen, tremor en warmte-intolerantie.

Beschikbare medicatie in Nederland

In Nederlandse apotheken zijn verschillende schildklierhormoongeneesmiddelen verkrijgbaar:

• Levothyroxine (merkvoorbeelden: Thyrax, Euthyrox) - de meest voorgeschreven vervangingstherapie
• Liothyronine (T3) - voor specifieke behandelingssituaties
• Combinatiepreparaten - afhankelijk van individuele patiëntbehoeften

Dosering en behandeling

De dosering wordt individueel vastgesteld op basis van gewicht, leeftijd, comorbiditeiten en TSH/T4-labwaarden. Bij hypothyreoïdie start de behandeling meestal met een dagelijkse orale dosis levothyroxine, waarna bloedspiegels periodiek worden gecontroleerd en de dosering zo nodig wordt aangepast. Regelmatige monitoring door de huisarts of endocrinoloog is essentieel voor optimale behandelresultaten.

Insuline en diabetesmedicatie

Insuline is een levensvormend hormoon dat wordt geproduceerd door de alvleesklier en de glucoseopname in cellen faciliteert, waardoor de bloedglucosewaarden gereguleerd worden. Dit hormoon is cruciaal voor mensen met diabetes mellitus.

Types diabetes en insulinetekort

Bij type 1 diabetes is er sprake van een absoluut insulinetekort door auto-immuunvernietiging van de bètacellen in de alvleesklier. Type 2 diabetes kenmerkt zich vaak door insulineresistentie gecombineerd met relatieve insulinetekorten, waarbij het lichaam minder gevoelig wordt voor insuline.

Insulinepreparaten in Nederland

Nederlandse apotheken bieden verschillende soorten insulinepreparaten:

• Snelwerkende insulines (NovoRapid/Insulin aspart, Humalog/insuline lispro) voor postprandiale glucosecontrole
• Langwerkende basale insulines (Lantus/insuline glargine, Levemir/insuline detemir) voor achtergrondregeling
• Voorgemengde mixturen die beide componenten combineren voor gebruiksgemak
• Biosimilaire insulines als kosteneffectieve alternatieven

Toediening en bewaring

Insuline wordt meestal subcutaan toegediend via peninjecties of insulinepompen. Juiste injectietechniek en rotatie van injectieplaatsen zijn belangrijk om huidproblemen te voorkomen. Ongeopende insulineflacons en pennen moeten gekoeld bewaard worden, terwijl gebruikte preparaten bij kamertemperatuur kunnen worden bewaard volgens de fabrikantsinstructies. Hitte en bevriezing moeten altijd worden vermeden.

Niet-insuline diabetesmedicatie

Voor type 2 diabetes worden vaak eerst niet-insuline medicijnen voorgeschreven. Metformine is doorgaans de eerste keus vanwege de bewezen effectiviteit en veiligheidsprofiel. Sulfonylureumderivaten zoals gliclazide kunnen worden toegevoegd om de insulineafgifte te stimuleren. Deze medicijnen kunnen gecombineerd worden met insuline, afhankelijk van de ziekteprogressie en individuele patiëntbehoeften. De behandelkeuze wordt gemaakt op basis van glucosewaarden, eventuele comorbiditeiten, het risico op hypoglykemie en patiëntvoorkeuren.

Geslachtshormonen

Vrouwelijke hormonen

Oestrogeen en progesteron zijn de belangrijkste vrouwelijke geslachtshormonen die de menstruatiecyclus, zwangerschap en menopauze reguleren. Deze hormonen spelen een cruciale rol bij de ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken en het handhaven van de voortplantingsgezondheid bij vrouwen.

Anticonceptie en populaire merken

Anticonceptiepillen bevatten synthetische versies van oestrogeen en progesteron die de eisprong onderdrukken. In Nederlandse apotheken zijn verschillende merken beschikbaar:

• Microgynon - een gecombineerde pil met ethinylestradiol en levonorgestrel
• Yasmin - bevat drospirenon met anti-androgene eigenschappen
• Diane-35 - gebruikt bij acne en hirsutisme
• Mercilon - een laaggdoseerde gecombineerde pil

Hormoonvervangende therapie

Hormoonvervangende therapie (HRT) wordt voorgeschreven tijdens de menopauze om klachten zoals opvliegers, nachtelijk zweten en botontkalking te behandelen. Testosterontherapie bij mannen helpt bij lage testosteronspiegels, wat kan leiden tot verminderde spiermassa, libidoverlies en vermoeidheid.

Bijnierhormonen

Cortisol en bijnierschorshormonen

De bijnieren produceren essentiële hormonen zoals cortisol, dat stress en ontstekingen reguleert. Verstoringen in de bijnierfunctie kunnen leiden tot Addison ziekte (bijnierschorsinsufficiëntie) of Cushing syndroom (overproductie van cortisol).

Corticosteroïden medicatie

Synthetische corticosteroïden worden gebruikt als ontstekingsremmende medicijnen bij verschillende aandoeningen:

• Prednisolon - voor reumatoïde artritis en astma
• Hydrocortison - bij bijnierschorsinsufficiëntie
• Dexamethason - krachtige ontstekingsremmer

Deze medicijnen zijn effectief bij auto-immuunziekten zoals multiple sclerose en inflammatoire darmaandoeningen. Belangrijk is het geleidelijk afbouwen volgens een schema om bijwerkingen te voorkomen en de natuurlijke bijnierfunctie te herstellen.

Groeihormonen en andere hormonen

Groeihormoon deficiëntie

Groeihormoon deficiëntie kan zowel bij kinderen als volwassenen voorkomen en vereist specialistische behandeling. Bij kinderen leidt dit tot groeiachterstand, terwijl volwassenen last kunnen hebben van verminderde spiermassa en energie. Somatropine is de belangrijkste behandeling voor groeihormoon deficiëntie en wordt via dagelijkse injecties toegediend onder medisch toezicht.

Prolactine en gerelateerde aandoeningen

Verhoogde prolactinewaarden kunnen worden behandeld met medicijnen zoals Cabergoline en Bromocriptine. Deze middelen helpen bij de behandeling van prolactinomen en gerelateerde symptomen zoals onvruchtbaarheid en galactorroe.

Overige hormoonbehandelingen

Vasopressine speelt een cruciale rol bij diabetes insipidus, terwijl parathyreoïdhormoon essentieel is voor calciumregulatie in het lichaam. Deze behandelingen vereisen regelmatige monitoring door een endocrinoloog.

Hormoontherapie en specialistische behandelingen

Vruchtbaarheidsbehandelingen

Hormoontherapie speelt een centrale rol in vruchtbaarheidsbehandelingen. Follitropine en Lutropine stimuleren de eierstokken, terwijl hCG de eisprong induceert. Deze hormonen worden frequent gebruikt bij IVF-behandelingen en andere geassisteerde voortplantingstechnieken. De dosering en timing zijn cruciaal voor optimale resultaten.

Specialistische hormoontherapieën

Geslachtstransitie hormoontherapie vereist nauwkeurige begeleiding en regelmatige controles. Hormonen worden ook ingezet voor osteoporose preventie, vooral bij postmenopauzale vrouwen.

Veiligheid en monitoring

Bij hormoongebruik zijn regelmatige controles essentieel. Belangrijke veiligheidsrichtlijnen omvatten:

• Regelmatige bloedonderzoeken voor hormoonspiegels
• Monitoring van mogelijke bijwerkingen
• Aanpassing van doseringen onder medisch toezicht
• Periodieke evaluatie van de behandeleffectiviteit

Raadpleeg een endocrinoloog bij complexe hormoonproblemen, onvoldoende respons op behandeling, of ernstige bijwerkingen. Professionele begeleiding waarborgt veilige en effectieve hormoontherapie.