Diclofenac

Basic Diclofenac Information

• INN (International Nonproprietary Name): Diclofenac
• Brand Names Available in Netherlands: Voltaren, Diclac, Voveran
• ATC Code: M01AB05
• Forms & Dosages: Tablets (25mg, 50mg, 75mg, 100mg), Gel/Cream (1%-3%), Suppositories (12,5mg-100mg), Injection (25mg/ml), Eye drops (0,1%)
• Manufacturers in Netherlands: Novartis, Teva, Sandoz
• Registration Status in Netherlands: Geaccepteerd door CBG
• OTC/Rx Classification: OTC voor topische vormen, Rx voor orale en injecteerbare vormen

Laatste Onderzoeksinzichten (evidence samenvatting)

Diclofenac (INN: diclofenac) blijft in recente systematische reviews een effectief NSAID voor acute pijn en ontsteking, met snelle analgetische werking bij zowel orale als parenterale formuleringen en lokaal effect bij gels en pleisters. De ATC-code M01AB05 bevestigt de acide-acetaatklasse. Meta-analyses tonen een vergelijkbare pijnreductie ten opzichte van andere bekende NSAID's, zoals ibuprofen en naproxen, voor musculoskeletale pijn. Opmerkelijk is dat injecties en retardtabletten een iets hogere effectgrootte vertonen bij ernstige pijn. Een belangrijk aandachtspunt zijn de verhoogde cardiovasculaire en gastro-intestinale risico’s die aan langdurig of hooggedoseerd gebruik zijn verbonden. De Europese Geneesmiddelenautoriteit (EMA) en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) adviseren gebruikers daarom om diclofenac zo kort mogelijk en in de laagste effectieve dosering toe te passen. Topicale formuleringen, zoals Voltaren Emulgel (2,32%), hebben de voorkeur omdat ze minder systemische bijwerkingen veroorzaken en in veel landen vrij verkrijgbaar zijn. Belangrijke data zijn onder andere: werkzaamheidsvoordeel bij acute kiespijn, rugpijn en artrose flare-ups, met een risico-overschrijding bij meer dan 150 mg per dag. Een overzichtelijke tabel voor vergelijkende effectmetingen en risicostratificatie kan nuttig zijn voor behandelende artsen.

Klinische Effectiviteit in de Nederlandse Context (nhg-richtlijnen, huisartsen)

Volgens de NHG-richtlijnen wordt bij acute niet-chirurgische musculoskeletale pijn in eerste instantie geadviseerd om paracetamol of niet-medicamenteuze interventies te gebruiken. NSAID's zoals diclofenac worden overwogen wanneer deze aanpak niet voldoende effect heeft of er sprake is van duidelijke ontsteking. In de huisartsenpraktijken in Nederland wordt diclofenac vooral toegepast bij stevige ontstekingspijnen, zoals bij acute slijmbeursontsteking of een jichtaanval, en ook regionaal via zalven of gels. De beschikbare vormen in de apotheek zijn tabletten (25–100 mg), gels/cremes (1–3%), injecties en zetpillen. Het NHG legt de nadruk op een beperkte behandelduur, het screenen op cardiovasculaire risico’s en nierfunctie, en een zorgvuldige afweging bij polyfarmacie, vooral bij de inzet van anticoagulantia. Apothekers via platforms zoals Apotheek.nl, en ketens zoals Etos en Kruidvat bieden OTC-gels aan; de receptplichtige orale vormen dienen via de huisarts en apotheek te worden verkregen. Een checklist voor contra-indicaties vóór verstrekking wordt aanbevolen.

Indicaties en Uitgebreid Gebruik

Diclofenac wordt voorgeschreven voor acute pijn, reumatische aandoeningen, postoperatieve pijn en lokale musculoskeletale ontsteking. Ook oogdruppels (0.1% S01BC03) worden gebruikt voor inflammatoire indicaties. Topicaal, bijvoorbeeld in gel- of pleistervorm, wordt diclofenac veel gebruikt voor lokale knie- en schouderpijn en hielspoor. Voor ernstiger acute pijn, zoals bij post-extractie of hevige spit, wordt vaak gekozen voor orale of intramusculaire (IM) injectie. Zetpillen (12,5–100 mg) zijn inzetbaar bij misselijkheid of na maagoperaties. Een belangrijke nota in de praktijk is dat de behandelduur zo kort mogelijk moet zijn, vaak slechts enkele dagen tot twee weken bij acute indicaties. Voor chronisch gebruik is medische supervisie noodzakelijk. Een definitielijst met indicaties per toedieningsvorm en aanbevolen doseringsbereik is ook voorstelbaar.

Samenstelling en Merkenlandschap (inn, cbg-status, lokale verpakking)

Het actieve bestanddeel is diclofenac. Merken zoals Voltaren (Novartis), Diclac, Voveran en verschillende generieke aanbieders (Teva, Sandoz, ratiopharm) domineren de markt in Nederland. De ATC-classificatie bestaat uit M01AB05 (systemisch), M02AA15 (topicaal) en S01BC03 (oogdruppels). Topische gels worden vaak OTC verkocht bij Etos en Kruidvat, terwijl orale en injecteerbare vormen receptplichtig zijn en onder CBG/EMA-regulering vallen. Verpakkingsvarianten omvatten tabletten van 25, 50, 75 en 100 mg, gels van 10 tot 100 g en ampullen van 25 mg/ml. De Zorgverzekeringswet en aanvullende verzekeringen bepalen de vergoeding; veel orale vormen vallen onder het geneesmiddelenbeleid en vereisen een recept voor vergoeding. Een tabel met merken, vormen, dosering en vergoedingsstatus kan nuttig zijn voor zorgverleners en patiënten.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Voor wie diclofenac overweegt, zijn er belangrijke contra-indicaties die niet over het hoofd gezien mogen worden. Zo is er een absolute contra-indicatie bij bekende overgevoeligheid voor diclofenac of andere NSAID's. Dit kan leiden tot ernstige allergische reacties, wat een groot risico met zich meebrengt. Daarnaast is het gebruik van diclofenac niet veilig bij actieve maag-darmzweren of GI-bloedingen, ernstige hartfalen of lever- of nierinsufficiëntie. Dit geldt ook voor vrouwen in hun derde trimester van de zwangerschap.

Volgens Lareb-rapporten zijn er meldingen van bijwerkingen zoals maagbloeding, leverfunctiestoornissen en huidreacties bij onvoldoende monitoring. Het is cruciaal om dit te rapporteren via Lareb.nl.

Risicogroepen die extra voorzichtig moeten zijn, zijn ouderen en patiënten die bloedverdunners gebruiken; de combinatie hiervan kan leiden tot interacties die het bloedingsrisico verhogen. Personen met astma en een gevoeligheid voor NSAID's moeten eveneens uitgesloten worden.

Het advies is om vooraf een risicobeoordeling uit te voeren, zeker wanneer het gebruik van diclofenac gecombineerd wordt met autorijden of alcoholconsumptie. Bij tekenen van een allergische reactie is het belangrijk om het gebruik onmiddellijk te staken. Ook de NHG-richtlijnen stellen dat de laagste effectieve dosis moet worden gebruikt. Voor huisartsen kan een checklist met een flowchart voor contra-indicatiecontrole van pas komen.

Doseringrichtlijnen (volwassenen, kinderen, ouderen)

De standaard dosering voor volwassenen ligt doorgaans tussen de 50 en 100 mg, verdeeld over 2 tot 3 keer per dag, met een maximum van ongeveer 150 mg per dag. Bij acute pijn kunnen enkele doses van 50 tot 75 mg of intramusculaire injecties worden gegeven. Topicaal gebruik verwijst naar 2 tot 4 g gel, aangebracht op de aangedane gebieden 3 tot 4 keer per dag.

Voor kinderen geldt doorgaans een gewichtsgestuurde dosering van 1 tot 3 mg per kg per dag, verdeeld in 2 tot 3 doses. Hier is het belangrijk om leeftijdsrestricties in acht te nemen, en het gebruik nauwkeurig te monitoren.

Ouderen dienen laag te starten met de dosering en hun nierfunctie en bloeddruk goed in de gaten te houden. De NHG adviseert een zo kort mogelijke gebruiksduur met de laagste effectieve dosis. Praktische schema’s kunnen helpen om de tijdsintervallen en minimale wachttijden tussen doses te beheersen. Let ook op het combineren van diclofenac met andere NSAID’s zoals ibuprofen of naproxen, wat niet wordt aanbevolen.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties in Nederland)

Diclofenac kent een aantal belangrijke interacties die in acht genomen moeten worden. Het verhoogt het bloedingsrisico wanneer gecombineerd met antistollingsmiddelen. Daarnaast kan er een vermindering van het antihypertensieve effect optreden bij gebruik van ACE-remmers of diuretica. Bij gelijktijdig gebruik van diuretica of ACE-remmers is er ook verhoogd gevaar voor nefrotoxiciteit.

Alcohol en diclofenac kunnen een gevaarlijke combinatie vormen, omdat alcohol het gastro-intestinaal risico verhoogt. Het is aan te raden om frequent alcoholgebruik te vermijden of in ieder geval te beperken tijdens het gebruik van diclofenac.

Combinaties zoals paracetamol en diclofenac worden, mits onder toezicht, vaak gebruikt en zijn over het algemeen acceptabel. Het combineren met andere NSAID’s, zoals ibuprofen of naproxen, wordt echter niet aanbevolen. Tevens is het belangrijk om bijwerkingen te controleren bij het gebruik van psychofarmaca zoals citalopram of SSRI’s, die eveneens het bloedingsrisico verhogen.

Een praktische suggestie is het aanleveren van een lijst met “do’s and don’ts” en een tabel met medicatie-interacties, inclusief de effecten en noodzakelijke acties bij gebruik.

Culturele percepties en patiëntgewoonten (Thuisarts.nl, Consumentenbond feedback)

Nederlandse patiënten associëren diclofenac vaak met merken zoals Voltaren en als een effectieve lokale pijnstiller. De website Thuisarts.nl adviseert vaak in eerste instantie paracetamol en lokale maatregelen voor pijnbestrijding. Feedback van de Consumentenbond en apotheken geeft aan dat veel gebruikers tevreden zijn over de werking van topicale gel bij knie- en schouderpijn.

Er is echter ook kritiek te horen op onduidelijke vergoedingsregels en de variabele beschikbaarheid van diclofenac in drogisterijen, zoals Etos en Kruidvat, in vergelijking met apotheken. Er zijn bezorgdheden over de veiligheid van diclofenac, vooral met vragen als “hoe lang mag je diclofenac gebruiken?” of de zorgen over alcohol in combinatie met diclofenac.

Huisartsen rapporteren dat patiënten regelmatig vragen naar de mogelijkheid om diclofenac zonder recept te kopen, wat wijst op de populariteit van vrij verkrijgbare vormen. Dit maakt uitleg over de reguleringen door de CBG en de EMA belangrijk.

Een korte, patiëntvriendelijke infografiek en een Q&A-sectie, aangepast aan de stijl van Thuisarts.nl, kunnen het begrip en de acceptatie van diclofenac als medicijn verbeteren.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (Apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Bij het zoeken naar diclofenac zijn de beschikbaarheid en prijsstructuren belangrijke aspecten. Topicale diclofenac-gels zijn vaak vrij verkrijgbaar bij Apotheek.nl, Etos, en Kruidvat. Orale en injecteerbare vormen van diclofenac zijn receptplichtig. Verpakkingen en doseringen variëren; zo zijn er tabletten van 25 mg, 50 mg, 75 mg, en 100 mg, terwijl de gel vaak 2,32% bevat.

Wat vergoedingen betreft valt diclofenac onder de Zorgverzekeringswet, met de vergoeding afhankelijk van de indicatie, het preferentiebeleid en het aanvullend pakket. Huisartsen en apotheken bieden hierin verdere toelichting voor patiënten.

De prijzen van diclofenac kaarten een aanzienlijk verschil aan. Generieke tabletten zijn vaak goedkoper dan merkgeneesmiddelen zoals Voltaren. Voor actuele prijsvergelijking is het aan te raden om gebruik te maken van een vergelijkingstabel die prijsinformatie van OTC versus recept aangeeft, en om links toe te voegen naar Apotheek.nl en Consumentenbond voor actuele prijschecks.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren (alternatief diclofenac)

Voor patiënten die op zoek zijn naar alternatieven voor diclofenac zijn er diverse opties. Ibuprofen en naproxen zijn veelgebruikte alternatieven, terwijl celecoxib een COX-2 selectieve benadering biedt. Ook paracetamol kan worden overwogen voor milde pijn. Bij contra-indicaties of cardiovasculair risico kan de voorkeur verschuiven naar paracetamol of COX-2 selectieve middelen onder medisch toezicht.

Klinische vergelijkingen tonen aan dat diclofenac vaak iets sterker is dan ibuprofen met betrekking tot ontstekingseffecten, maar diclofenac heeft een slechter profiel wat betreft cardiovasculaire risico’s.

Het is nuttig om vergelijkingstabellen op te stellen die effectiviteit versus risico documenteren voor gezamenlijke besluitvorming. Daarnaast zijn er ook relevante lokale alternatieven zoals ibuprofen- en naproxen-gels en spierbalsems te vinden in drogisterijen.

Apotheken kunnen bovendien maagbeschermers zoals omeprazol of pantoprazol aanbevelen bij een verhoogd GI-risico.

FAQ-sectie (kort, evidence-based antwoorden)

• Mag ik alcohol bij diclofenac? Alcohol verhoogt het risico op maagbloedingen; matig gebruik is aan te raden en vermijden bij langdurige of hooggedoseerde inname.
• Kan ik paracetamol en diclofenac tegelijk nemen? Ja, ze kunnen onder toezicht samen worden gebruikt, vooral bij acute pijn.
• Hoe lang duurt het voordat diclofenac werkt? Orale diclofenac werkt binnen ongeveer 30–60 minuten; gel kan binnen enkele uren lokale verlichting geven.
• Is 2 diclofenac tegelijk veilig? Dit is niet zonder medische instructie aan te raden — dubbel doseren kan leiden tot een overdosis; volg de maximale dagdosis (ongeveer 150 mg/dag).
• Wat te doen bij bijwerkingen? Stop met het gebruik en meld bijwerkingen via Lareb; bij ernstige klachten neem contact op met een huisarts of de SEH.

Richtlijnen voor correct gebruik (patient-centred instructies)

Bij het gebruik van diclofenac zijn er enkele praktische richtlijnen die het welzijn bevorderen. Gebruik de laagste effectieve dosis zo kort mogelijk en volg altijd de bijsluiter van diclofenac en de NHG-richtlijnen. Voor orale tabletten wordt aangeraden om deze bij voorkeur na de maaltijd in te nemen, vooral bij maaggevoeligheid.

Voor topische vormen is het belangrijk om na applicatie de handen te wassen en het niet op open wonden aan te brengen. Controleer altijd op mogelijke interacties met andere geneesmiddelen, zoals bloedverdunners, ACE-remmers en SSRI's, en vermijd gelijktijdig gebruik van andere NSAID's.

Bij reizen is het verstandig om een medicatiepaspoort te hebben en ervoor te zorgen dat diclofenac wordt bewaard bij een temperatuur van 15–30°C. Meld bijwerkingen aan Lareb en raadpleeg Apotheek.nl voor vraagstukken over vervanging of vergoeding. Voor chronisch gebruik is het aan te raden om periodieke evaluaties te plannen, zoals nierfunctie, bloeddruk en leverwaarden.

Foto	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–7 dagen
Almere	Flevoland	5–9 dagen
Zwolle	Overijssel	5–9 dagen
Arnhem	Gelderland	5–9 dagen
Amersfoort	Utrecht	5–9 dagen
Apeldoorn	Gelderland	5–9 dagen