Antibiotica

Wat zijn antibiotica?

Antibiotica zijn geneesmiddelen die specifiek zijn ontwikkeld om bacteriële infecties te bestrijden door bacteriën te doden of hun groei te remmen. Deze medicijnen werken door in te grijpen op essentiële processen van bacteriën, zoals celwandvorming of eiwitproductie. Het is belangrijk te begrijpen dat antibiotica uitsluitend effectief zijn tegen bacteriële infecties en geen invloed hebben op virale infecties zoals verkoudheid of griep.

De ontdekking van penicilline door Alexander Fleming in 1928 markeerde het begin van het antibiotica-tijdperk, wat een revolutie betekende voor de moderne geneeskunde. Sindsdien zijn er verschillende klassen antibiotica ontwikkeld, elk met specifieke werkingsmechanismen. Bacteriën zijn levende micro-organismen met een eigen celstructuur, terwijl virussen afhankelijk zijn van gastheercellen om zich te vermenigvuldigen. Dit fundamentele verschil verklaart waarom antibiotica alleen tegen bacteriële infecties werken en waarom verkeerd gebruik kan leiden tot antibioticaresistentie.

Soorten antibiotica beschikbaar in Nederland

In Nederlandse apotheken zijn verschillende klassen antibiotica verkrijgbaar op recept, elk geschikt voor specifieke infecties en omstandigheden. De keuze van het juiste antibioticum hangt af van het type infectie, de locatie in het lichaam en eventuele allergieën van de patiënt.

• Penicillinen: Amoxicilline en flucloxacilline behoren tot de meest voorgeschreven antibiotica voor luchtweginfecties en huidinfecties
• Tetracyclinen: Doxycycline en minocycline worden vaak gebruikt bij acne, longinfecties en seksueel overdraagbare aandoeningen
• Macroliden: Azitromycine en claritromycine zijn alternatieve behandelingen bij penicilline-allergie
• Fluorochinolonen: Ciprofloxacine en levofloxacine worden ingezet bij complexere infecties zoals urineweginfecties
• Cefalosporinen: Cefalexine wordt gebruikt bij huid- en weke delen infecties

Combinatiepreparaten

Amoxicilline gecombineerd met clavulaanzuur biedt bredere bescherming tegen resistente bacteriën door remming van beta-lactamase enzymen. Deze combinatie wordt vaak voorgeschreven bij persisterende of complexe infecties waar standaard antibiotica onvoldoende effectief zijn.

Indicaties en gebruik van antibiotica

Antibiotica worden in Nederland voorgeschreven voor de behandeling van verschillende bacteriële infecties. Deze geneesmiddelen zijn uitsluitend effectief tegen bacteriën en werken niet tegen virale infecties zoals verkoudheid of griep.

Veel voorkomende infecties behandeld met antibiotica

• Luchtweginfecties: Bacteriële bronchitis, longontsteking en ernstige keelinfecties worden vaak behandeld met amoxicilline of azitromycine
• Urineweginfecties: Blaasontsteking en nierbekkenontsteking vereisen specifieke antibiotica zoals nitrofurantoïne of trimethoprim
• Huid- en wondinfecties: Cellulitis, impetigo en geïnfecteerde wonden worden behandeld afhankelijk van de ernst en locatie
• Seksueel overdraagbare aandoeningen: Chlamydia, gonorroe en syfilis vereisen gerichte antibiotische behandeling
• Tandheelkundige infecties: Tandabcessen en ernstige tandvleesinfecties
• Maag-darminfecties: Ernstige bacteriële darmproblemen die professionele behandeling vereisen

Juiste dosering en behandelduur

Het is cruciaal om antibiotica exact volgens voorschrift in te nemen. De dosering en behandelduur zijn zorgvuldig afgestemd op het type infectie en de patiënt. Stop nooit vroegtijdig met de kuur, zelfs als u zich beter voelt, om resistentie en terugkeer van de infectie te voorkomen.

Bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen

Hoewel antibiotica effectieve medicijnen zijn, kunnen ze verschillende bijwerkingen veroorzaken. Het is belangrijk om deze te kennen en passende voorzorgsmaatregelen te nemen tijdens de behandeling.

Veelvoorkomende bijwerkingen

De meest voorkomende bijwerkingen van antibiotica zijn maag-darmproblemen zoals misselijkheid, braken, buikpijn en diarree. Deze ontstaan doordat antibiotica ook de natuurlijke darmflora beïnvloeden. Probiotica kunnen helpen bij het herstel van de darmbalans.

Allergische reacties en voorzorgen

Sommige mensen ontwikkelen allergische reacties, variërend van huiduitslag tot ernstige anafylactische reacties. Penicilline-allergie komt het meest voor. Informeer altijd uw arts over bekende allergieën.

Speciale aandachtspunten

• Zwangerschap en borstvoeding: Niet alle antibiotica zijn veilig tijdens zwangerschap; overleg altijd met uw arts
• Kinderen: Dosering wordt aangepast op basis van gewicht en leeftijd
• Ouderen: Verhoogd risico op bijwerkingen door verminderde nierfunctie
• Medicijninteracties: Antibiotica kunnen de werking van anticonceptiepil, bloedverdunners en andere medicijnen beïnvloeden

Raadpleeg altijd uw huisarts of apotheker bij vragen over antibiotica en volg de bijsluiter zorgvuldig op.

Antibiotica-resistentie en verantwoord gebruik

Wat is antibiotica-resistentie?

Antibiotica-resistentie ontstaat wanneer bacteriën veranderen en niet meer gevoelig zijn voor antibiotica die eerder wel effectief waren. Dit betekent dat de medicijnen hun vermogen verliezen om bacteriële infecties te bestrijden, waardoor behandelingen minder effectief worden of volledig falen.

Oorzaken van resistentie-ontwikkeling

De belangrijkste oorzaken van antibiotica-resistentie zijn overmatig gebruik, verkeerd gebruik en het niet afmaken van een antibioticakuur. Wanneer antibiotica te vaak of onnodig worden gebruikt, krijgen bacteriën meer kansen om zich aan te passen en resistent te worden.

Verantwoord gebruik ter preventie

Verantwoord gebruik van antibiotica is essentieel voor het voorkomen van resistentie. Dit betekent dat u altijd de volledige kuur moet afmaken, zelfs als u zich beter voelt. Het RIVM en andere Nederlandse gezondheidsorganisaties monitoren voortdurend de ontwikkeling van resistente bacteriën zoals MRSA om de volksgezondheid te beschermen.

De rol van patiënten in resistentie-preventie omvat:

• Nooit antibiotica delen met anderen
• Geen restanten bewaren voor later gebruik
• Alleen antibiotica gebruiken op voorschrift van een arts
• De volledige kuur afmaken, ook bij verbetering van klachten

Verkrijgbaarheid en apotheek-advies

Receptplicht en voorschrijven

In Nederland zijn alle antibiotica receptplichtig en alleen verkrijgbaar via een voorschrift van een arts. Uw huisarts beoordeelt of een antibioticumkuur noodzakelijk is en schrijft het meest geschikte middel voor uw specifieke infectie voor.

Apotheekservice en medicatiebewaking

Apothekers controleren uw medicatiegebruik en kunnen belangrijke adviezen geven over inname, bijwerkingen en wisselwerkingen. De meeste antibiotica worden vergoed door uw zorgverzekering, mogelijk minus het eigen risico.

Praktische tips voor gebruik

Bewaar antibiotica volgens de instructies, meestal op kamertemperatuur en droog. Controleer altijd de houdbaarheidsdatum en lever ongebruikte medicatie in bij uw apotheek. Neem contact op met uw arts of apotheker bij vragen over bijwerkingen, dosering of als uw klachten niet verbeteren na enkele dagen behandeling.