Anti conceptie

De anticonceptiepil

De anticonceptiepil is een hormonale methode die zwangerschap voorkomt door het reguleren van oestrogenen en/of progestagenen. Combinatiepillen (zoals Microgynon, Yasmin en Mercilon) bevatten zowel oestrogeen als progestageen en blokkeren ovulatie, verdikken het baarmoederslijm en veranderen het baarmoederhalsslijm. Minipillen (alleen progestageen) zoals sommige merken richten zich vooral op het verdikken van het slijm en het dunner maken van het baarmoederslijmvlies; ze onderdrukken niet altijd volledig de ovulatie.

Beschikbare merken in Nederland

In Nederlandse apotheken zijn verschillende pilmerken verkrijgbaar, elk met een eigen hormoonsamenstelling:

• Microgynon - combinatiepil met ethinylestradiol en levonorgestrel
• Yasmin - combinatiepil met ethinylestradiol en drospirenon
• Mercilon - laaggedieerde combinatiepil met ethinylestradiol en desogestrel
• Diane-35 - combinatiepil vaak voorgeschreven bij acne
• Cilest - combinatiepil met ethinylestradiol en norgestimaat

Voordelen en bijwerkingen

Voordelen van de pil zijn hoge effectiviteit bij correct gebruik, regulering van de menstruatie, vermindering van menstruele pijn en vaak verbetering van acne. Mogelijke bijwerkingen zijn misselijkheid, hoofdpijn, gewichtsschommelingen, stemmingswisselingen, doorbraakbloedingen en een licht verhoogd risico op bloedstolsels bij combinatiepillen, vooral bij rokers ouder dan 35 jaar.

Gebruik en dosering

De pil wordt doorgaans dagelijks op hetzelfde tijdstip ingenomen volgens een strip (21+7 of 24+4 schema afhankelijk van merk). Minipillen moeten vaak strikter op tijd worden ingenomen. Bij het vergeten van een pil is er een specifiek protocol afhankelijk van het type pil en het aantal vergeten pillen.

Geschiktheid en contra-indicaties

De pil is niet geschikt voor iedereen. Contra-indicaties zijn onder meer voorgeschiedenis van trombose, bepaalde hart- en vaatziekten, ernstige leveraandoeningen en sommige kankersoorten. Roken, hoge leeftijd en hoge bloeddruk verhogen risico's. Raadpleeg huisarts of gynaecoloog voor persoonlijke beoordeling en bij wisseling van merk of bij ernstige bijwerkingen.

Condooms en barrièremethoden

Condooms zijn mechanische barrières die zwangerschap voorkomen door sperma op te vangen en ook bescherming bieden tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's). Er zijn mannelijke condooms (het meest gebruikt, meestal latex, polyurethaan of polyisopreen) en vrouwelijke condooms die in de vagina worden ingebracht en bescherming bieden voor zowel vaginaal als anaal contact.

Correct gebruik van condooms

Correct gebruik is cruciaal voor effectiviteit:

• Controleer altijd de houdbaarheidsdatum
• Breng het condoom aan vóór elk seksueel contact
• Knijp de top om lucht te verwijderen
• Rol het condoom volledig af
• Gebruik glijmiddel op water- of siliconenbasis bij latexcondooms
• Gebruik nooit twee condooms tegelijk

Andere barrièremethoden

Diafragma's en cervicale kapjes zijn herbruikbare rubberen of siliconen hoedjes die de baarmoedermond fysiek afdekken. Ze moeten correct passen en worden vaak gecombineerd met spermiciden om effectiviteit te verhogen. Spermiciden (bijvoorbeeld nonoxynol-9) doden of immobiliseren zaadcellen en zijn beschikbaar als gel, schuim of zetpil.

Effectiviteit en verkrijgbaarheid

Effectiviteit varieert: bij perfect gebruik zijn condooms zeer effectief, maar bij typisch gebruik daalt de effectiviteit door fouten. Condooms bieden de beste praktische bescherming tegen SOA's van alle barrièremethoden. In Nederlandse apotheken en drogisterijen zijn condooms, spermiciden en sommige barrières makkelijk verkrijgbaar. Voor diafragma's en cervicale kapjes is meestal een recept of pasconsult bij de huisarts of gynaecoloog nodig.

Hormonale Anticonceptie

Hormonale anticonceptie biedt vrouwen verschillende effectieve methoden om zwangerschap te voorkomen. Deze methoden werken door hormonen af te geven die de eisprong onderdrukken en andere veranderingen in het lichaam teweegbrengen die conceptie voorkomen.

Anticonceptiepleister (Evra)

De anticonceptiepleister is een dunne, beige pleister die wekelijks op de huid wordt geplakt. De pleister geeft hormonen af door de huid en biedt dezelfde bescherming als de pil. U draagt de pleister drie weken achtereen, gevolgd door één week rust waarin de menstruatie optreedt. De pleister kan worden geplakt op de bovenarm, buik, billen of rug.

Vaginale ring (NuvaRing)

De NuvaRing is een flexibele kunststof ring die u zelf in de vagina plaatst. De ring blijft drie weken zitten en geeft gedurende deze periode hormonen af. Na drie weken verwijdert u de ring voor één week, waarna u een nieuwe ring plaatst. De ring is comfortabel en niet voelbaar tijdens normaal gebruik.

Anticonceptie-injectie (Depo-Provera)

Depo-Provera is een hormonalinjectie die om de drie maanden wordt gegeven door een zorgverlener. Deze methode bevat alleen progestageen en is zeer effectief in het voorkomen van zwangerschap. De injectie kan leiden tot onregelmatige bloedingen of het uitblijven van de menstruatie.

Hormonale IUD (Mirena, Jaydess)

Een hormonaal spiraaltje wordt door een arts in de baarmoeder geplaatst en kan jarenlang bescherming bieden. Mirena blijft vijf jaar effectief, terwijl Jaydess drie jaar meegaat. Deze methoden geven kleine hoeveelheden hormonen af direct in de baarmoeder en kunnen de menstruatie aanzienlijk verminderen of zelfs stoppen.

Werkingsmechanisme van hormonen

Hormonale anticonceptiemiddelen werken op verschillende manieren om zwangerschap te voorkomen:

• Onderdrukking van de eisprong door beïnvloeding van hormonen in de hersenen
• Verdikking van het baarmoederslijm, waardoor sperma moeilijker kan doordringen
• Verdunning van het baarmoederslijmvlies, waardoor innesteling wordt bemoeilijkt
• Verandering van de beweging van de eileiders

Voor- en nadelen van elke methode

Elke hormonale methode heeft specifieke voordelen. De pleister en ring bieden het gemak van minder frequente toediening dan dagelijkse pillen. Injecties vereisen slechts vier bezoeken per jaar aan de zorgverlener. Hormonale IUD's bieden langdurige bescherming zonder dagelijks nadenken over anticonceptie.

Nadelen kunnen zijn dat sommige methoden zichtbaar zijn (pleister), dat er een risico bestaat op vergeten (ring vervangen), of dat bijwerkingen langer aanhouden (injectie). De kosten en beschikbaarheid kunnen ook verschillen tussen de methoden.

Bijwerkingen en medische begeleiding

Mogelijke bijwerkingen van hormonale anticonceptie omvatten onregelmatige bloedingen, hoofdpijn, gevoelige borsten, stemmingswisselingen en gewichtsveranderingen. Ernstigere maar zeldzamere bijwerkingen kunnen trombose en leveraandoeningen zijn.

Regelmatige medische controle is belangrijk bij het gebruik van hormonale anticonceptie. Uw huisarts of gynaecoloog kan u begeleiden bij het kiezen van de juiste methode en monitoren op mogelijke bijwerkingen. In Nederland zijn deze methoden verkrijgbaar op recept en worden vaak (gedeeltelijk) vergoed door de zorgverzekering.

Langwerkende Anticonceptie

Langwerkende anticonceptiemethoden bieden betrouwbare bescherming tegen zwangerschap voor meerdere jaren zonder dagelijkse inname of toepassing. Deze methoden zijn bijzonder geschikt voor vrouwen die langdurige en zorgeloze anticonceptie wensen.

Koperen spiraal (IUD)

Het koperen spiraaltje is een T-vormig hulpmiddel dat door een arts in de baarmoeder wordt geplaatst. Het koper verhindert bevruchting door een ontstekingsreactie in de baarmoeder te veroorzaken die schadelijk is voor zaadcellen. Een koperen spiraal kan tot 10 jaar bescherming bieden met een effectiviteit van meer dan 99%.

Anticonceptie-implantaat (Implanon)

Het anticonceptie-implantaat is een klein, flexibel staafje dat onder de huid van de bovenarm wordt geplaatst. Het geeft gedurende drie jaar continue kleine hoeveelheden hormonen af die de eisprong voorkomen. De effectiviteit ligt boven de 99% en het is geschikt voor vrouwen die geen oestrogeen kunnen of willen gebruiken.

Plaatsing en verwijdering

Zowel het spiraal als het implantaat worden geplaatst door een ervaren arts of verloskundige. De plaatsing gebeurt meestal tijdens of kort na de menstruatie. Beide methoden kunnen op elk gewenst moment worden verwijderd, waarna de vruchtbaarheid snel herstelt.

Werkingsduur en effectiviteit

• Koperen spiraal: 5-10 jaar bescherming, >99% effectief
• Hormoonspiraal: 3-5 jaar bescherming, >99% effectief
• Implanon: 3 jaar bescherming, >99% effectief
• Alle methoden zijn direct reversibel na verwijdering

Geschiktheid voor verschillende levensfasen

Langwerkende anticonceptie is geschikt voor vrouwen in verschillende levensfasen, van jonge vrouwen tot vrouwen rond de menopauze. Ze zijn bijzonder praktisch voor drukke levensstijlen, tijdens het geven van borstvoeding en voor vrouwen die tijdelijk geen kinderwens hebben.

Kosten en vergoeding

De kosten voor plaatsing worden grotendeels vergoed door de Nederlandse zorgverzekering. Het eigen risico kan van toepassing zijn. Op lange termijn zijn deze methoden vaak kosteneffectiever dan maandelijkse anticonceptie.

Noodanticonceptie

Noodanticonceptie wordt gebruikt na onbeschermde gemeenschap of falen van de gebruikelijke anticonceptiemethode. Het is belangrijk om snel te handelen voor optimale werkzaamheid.

Morning-afterpil (Plan B, ellaOne)

Er zijn verschillende morning-afterpillen beschikbaar in Nederland. Levonorgestrel (Plan B One-Step) en ulipristal acetaat (ellaOne) zijn de meest voorkomende. EllaOne is effectiever en kan langer na gemeenschap worden gebruikt dan levonorgestrel.

Wanneer en hoe te gebruiken

De morning-afterpil moet zo snel mogelijk na onbeschermde gemeenschap worden ingenomen. Het is geen reguliere anticonceptiemethode maar uitsluitend bedoeld voor noodsituaties. Neem contact op met uw apotheker of huisarts voor advies over de juiste keuze en toepassing.

Werkingsprincipe en tijdslimieten

• Levonorgestrel: effectief tot 72 uur na gemeenschap
• Ulipristal acetaat (ellaOne): effectief tot 120 uur (5 dagen) na gemeenschap
• Beide werken door de eisprong uit te stellen of te voorkomen
• Effectiviteit neemt af naarmate meer tijd verstrijkt

Bijwerkingen en waarschuwingen

Mogelijke bijwerkingen zijn misselijkheid, hoofdpijn, vermoeidheid en veranderingen in het menstruatiepatroon. Braken binnen 3 uur na inname vereist een nieuwe dosis. De morning-afterpil beschermt niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen.

Verkrijgbaarheid zonder recept

Beide morning-afterpillen zijn in Nederlandse apotheken verkrijgbaar zonder recept. Apothekers kunnen persoonlijk advies geven en controleren op contra-indicaties. Voor vrouwen onder de 21 jaar wordt de pil vergoed door de zorgverzekering.

Alternatieve noodmaatregelen

Het koperen spiraal kan tot 5 dagen na onbeschermde gemeenschap als noodanticonceptie worden geplaatst en is de meest effectieve vorm van noodanticonceptie. Dit vereist wel een afspraak met een arts.

Anticonceptiekeuze en Advies

Het kiezen van de juiste anticonceptiemethode is een persoonlijke beslissing die afhangt van verschillende factoren. Professioneel advies helpt bij het maken van de beste keuze voor uw situatie.

Factoren bij het kiezen van anticonceptie

Bij het kiezen van anticonceptie spelen verschillende factoren een rol: effectiviteit, gemak van gebruik, bijwerkingen, kosten en persoonlijke voorkeuren. Ook uw toekomstige kinderwens en de mogelijkheid tot bescherming tegen SOA's zijn belangrijke overwegingen.

Leeftijd, levensstijl en medische geschiedenis

• Jonge vrouwen: vaak voorkeur voor reversibele methoden
• Drukke levensstijl: langwerkende methoden kunnen praktischer zijn
• Medische geschiedenis: bepaalde aandoeningen kunnen methoden uitsluiten
• Rookgedrag en leeftijd beïnvloeden geschiktheid voor hormonale methoden

Consultatie met apotheker of huisarts

Uw apotheker en huisarts zijn belangrijke adviseurs bij de keuze van anticonceptie. Zij kunnen uw medische geschiedenis beoordelen, mogelijke wisselwerkingen met medicijnen controleren en advies geven over de meest geschikte methode voor uw situatie.

Overstappen tussen methoden

Het is mogelijk om te wisselen tussen verschillende anticonceptiemethoden. Belangrijk is om de timing goed af te stemmen om continue bescherming te behouden. Uw zorgverlener kan een overstapschema opstellen dat past bij uw situatie.

Kosten en verzekeringsdekking in Nederland

In Nederland wordt anticonceptie voor vrouwen tot 21 jaar volledig vergoed door de zorgverzekering. Voor oudere vrouwen geldt vergoeding via het eigen risico. Sommige werkgevers bieden aanvullende vergoedingen aan. Informeer bij uw verzekeraar naar de specifieke dekking.

Veelgestelde vragen

Veel vrouwen hebben vragen over veiligheid tijdens het geven van borstvoeding, invloed op vruchtbaarheid na stoppen, of mogelijke interacties met andere medicijnen. Uw apotheker staat klaar om deze vragen te beantwoorden en kan u helpen bij het vinden van betrouwbare informatie over anticonceptie.