Ziekte van Parkinson

Wat is de ziekte van Parkinson?

De ziekte van Parkinson is een chronische neurologische aandoening die ontstaat door het afsterven van dopamine-producerende cellen in de hersenen. Deze progressieve ziekte beïnvloedt voornamelijk de bewegingscontrole en manifesteert zich geleidelijk over de tijd.

De belangrijkste symptomen van Parkinson omvatten:

• Tremor: Oncontroleerbare trillingen, vooral in rust
• Rigiditeit: Stijfheid en verstijving van spieren
• Bradykinesie: Vertraagde bewegingen en verminderde beweeglijkheid
• Houdingsinstabiliteit: Evenwichtsproblemen en valrisico

De exacte oorzaak blijft grotendeels onbekend, maar leeftijd, genetische factoren en omgevingsinvloeden spelen een rol. In Nederland leven ongeveer 55.000 mensen met Parkinson, waarbij de ziekte voornamelijk voorkomt bij personen boven de 60 jaar. De aandoening beïnvloedt het dagelijks functioneren aanzienlijk en kan leiden tot beperkingen in mobiliteit, communicatie en zelfzorg.

Medicamenteuze behandeling van Parkinson

De farmacologische behandeling van Parkinson richt zich primair op het compenseren van het dopaminetekort in de hersenen. Levodopa, vaak gecombineerd met carbidopa, vormt de hoeksteen van de medicamenteuze therapie en wordt door de hersenen omgezet in dopamine.

Het werkingsmechanisme van dopamine-vervangende therapie berust op het aanvullen van de verminderde dopamineproductie, waardoor bewegingssymptomen verminderen. Naast levodopa worden ook dopamine-agonisten, MAO-B-remmers en COMT-remmers ingezet om de dopaminewerking te versterken of verlengen.

De timing van medicatie-inname is cruciaal voor optimale symptoomcontrole. Regelmatige inname volgens voorschrift voorkomt fluctuaties in de medicatiespiegel. Medicatietrouw is essentieel omdat onregelmatige inname kan leiden tot terugkeer van symptomen en verminderde levenskwaliteit.

Naarmate de ziekte vordert, zijn doseringsaanpassingen noodzakelijk. Artsen monitoren de respons nauwkeurig en passen behandelschema's aan om optimale symptoomcontrole te behouden terwijl bijwerkingen worden geminimaliseerd.

Beschikbare medicijnen in Nederland

Levodopa/Carbidopa (Sinemet, Madopar)

Levodopa/Carbidopa combinaties vormen de basis van de Parkinson-behandeling in Nederland. Levodopa wordt in de hersenen omgezet naar dopamine, terwijl carbidopa voorkomt dat levodopa buiten de hersenen wordt afgebroken. De bekendste merken zijn Sinemet en Madopar, beide verkrijgbaar via Nederlandse apotheken.

Deze medicijnen zijn beschikbaar in verschillende doseervormen en sterktes om optimale dosering mogelijk te maken. Standaard tabletten zijn verkrijgbaar in sterktes van 100/25mg tot 250/25mg levodopa/carbidopa. Voor patiënten die moeite hebben met slikken zijn er ook dispergeerbare tabletten beschikbaar. Controlled-release formuleringen zorgen voor een meer gelijkmatige afgifte gedurende de dag.

Dopamine-agonisten (Pramipexol, Ropinirol)

Dopamine-agonisten zoals pramipexol (Mirapexin) en ropinirol (Requip) stimuleren direct de dopaminereceptoren in de hersenen. Deze medicijnen zijn in Nederland verkrijgbaar als originele merken en als generieke varianten, wat kostenbesparingen kan opleveren.

De voordelen van dopamine-agonisten omvatten een lager risico op bewegingsstoornissen (dyskinesieën) vergeleken met levodopa, vooral bij jongere patiënten. Ze kunnen worden gebruikt als monotherapie in vroege stadia van Parkinson of in combinatie met levodopa bij meer gevorderde ziekte. Zowel gewone als vertraagde afgifte tabletten zijn beschikbaar.

MAO-B-remmers (Selegiline, Rasagiline)

MAO-B-remmers zoals selegiline (Eldepryl) en rasagiline (Azilect) remmen het enzym dat dopamine afbreekt, waardoor meer dopamine beschikbaar blijft in de hersenen. Deze medicijnen zijn in Nederlandse apotheken verkrijgbaar en worden vaak als aanvullende therapie voorgeschreven.

MAO-B-remmers bieden uitstekende mogelijkheden voor combinatietherapie. Ze kunnen worden gecombineerd met levodopa om de werkingsduur te verlengen en motorische fluctuaties te verminderen. Ook in combinatie met dopamine-agonisten kunnen zij effectief zijn voor symptoomcontrole.

COMT-remmers (Entacapon)

Entacapon (Comtan) is een COMT-remmer die voorkomt dat levodopa wordt afgebroken voordat het de hersenen bereikt. Dit medicijn wordt altijd gebruikt in combinatie met levodopa/carbidopa en is verkrijgbaar in Nederlandse apotheken.

Voor het gemak van patiënten is Stalevo beschikbaar, een combinatiepreparaat dat levodopa, carbidopa en entacapon in één tablet verenigt. Dit vermindert het aantal tabletten dat patiënten dagelijks moeten innemen en kan de therapietrouw verbeteren.

Bijwerkingen en medicatie-management

Veel voorkomende bijwerkingen per medicatieklasse

Elke medicatieklasse voor Parkinson heeft specifieke bijwerkingsprofielen. Levodopa/carbidopa kan misselijkheid, duizeligheid en slaperigheid veroorzaken, vooral bij het opstarten van de behandeling. Dopamine-agonisten kunnen naast deze symptomen ook plotselinge slaapaanvallen en impulsstoornissen veroorzaken.

• MAO-B-remmers: hoofdpijn, slapeloosheid, droge mond
• COMT-remmers: diarree, misselijkheid, verkleuring van urine
• Levodopa: bewegingsstoornissen bij langdurig gebruik
• Dopamine-agonisten: impulsstoornissen, plotselinge slaap

On-off verschijnselen en dyskinesieën

On-off verschijnselen zijn plotselinge wisselingen tussen perioden waarin medicatie goed werkt ('on') en perioden van verminderde werkzaamheid ('off'). Deze complicatie treedt vooral op bij langdurig gebruik van levodopa en kan zeer beperkend zijn voor patiënten.

Dyskinesieën zijn ongewenste bewegingen die kunnen ontstaan door langdurig gebruik van Parkinson-medicatie, met name levodopa. Deze bijwerking vereist vaak aanpassing van de medicatie door de neuroloog, waarbij de dosering kan worden gespreid over meerdere kleinere doses per dag.

Interacties met voeding en andere medicijnen

Levodopa wordt minder goed opgenomen wanneer het samen met eiwitrijke voeding wordt ingenomen. Het is daarom aan te raden om deze medicatie minimaal 30 minuten voor een maaltijd in te nemen. Bepaalde medicijnen zoals sommige antipsychotica en anti-braak middelen kunnen de werking van Parkinson-medicatie verminderen.

Wanneer contact opnemen met arts of apotheker

Contact met de behandelend arts is noodzakelijk bij plotselinge verergering van symptomen, nieuwe bewegingsstoornissen, of ernstige bijwerkingen zoals hallucinaties. De apotheker kan advies geven over optimale inname-tijdstippen en mogelijke interacties met andere medicijnen of voedingssupplementen.

Tips voor optimale medicatie-inname

Regelmatige inname op vaste tijdstippen is cruciaal voor een stabiele symptoomcontrole. Gebruik een medicijndoos of reminder-app om doses niet te vergeten. Neem levodopa bij voorkeur op een lege maag in en houd een medicatiedagboek bij om patronen in werkzaamheid te herkennen. Bespreek eventuele problemen tijdig met uw behandelteam.

Ondersteunende zorg en hulpmiddelen

In de apotheek zijn diverse aanvullende producten beschikbaar die het dagelijks functioneren bij Parkinson kunnen vergemakkelijken. Deze hulpmiddelen kunnen een waardevolle aanvulling vormen op uw medicamenteuze behandeling.

Medicatie-ondersteuning

Voor een optimale medicatie-inname zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar:

• Medicijndoseerdoosjes met dagvakken voor overzichtelijke verdeling
• Blisterverpakkingen die voorkomen dat u medicatie vergeet
• Elektronische herinneringssystemen met alarmen
• Medicatie-apps die automatisch meldingen sturen

Voedingssupplementen

De apotheker kan adviseren over vitamines en mineralen die mogelijk bijdragen aan uw algemene gezondheid. Dit gebeurt altijd in overleg met uw behandelend arts om ongewenste wisselwerkingen te voorkomen. Specifieke supplementen kunnen helpen bij energieniveau en botgezondheid.

Huidverzorging

Bij Parkinson komen huidproblemen zoals droogheid en seborrhoïsche dermatitis regelmatig voor. In de apotheek vindt u geschikte producten zoals milde reinigingsmiddelen, zachte crèmes en speciale lipverzorging die deze klachten kunnen verlichten.

Mobiliteits- en dagelijkse hulpmiddelen

De apotheek kan informatie verstrekken over hulpmiddelen die uw mobiliteit en zelfstandigheid ondersteunen, zoals loopstokken, rollators en antislipmateriaal. Voor specifieke aanpassingen verwijzen wij u door naar ergotherapie of gespecialiseerde hulpmiddelenzorg.

Advies van uw apotheker

De apotheker speelt een cruciale rol in de multidisciplinaire zorg voor mensen met Parkinson. Als medicijnspecialist biedt hij of zij essentiële ondersteuning bij uw behandeling.

Medicatiebegeleiding en monitoring

Uw apotheker voert regelmatige medicatiebeoordelingen uit om de effectiviteit te monitoren en bijwerkingen tijdig te signaleren. Door doseringsschema's te optimaliseren en te adviseren over het juiste tijdstip van inname kunnen on-off-verschijnselen worden beperkt, wat uw kwaliteit van leven aanzienlijk verbetert.

Ondersteuning bij medicijnwijzigingen

Bij medicijnwisselingen of nieuwe toevoegingen informeert de apotheker u uitgebreid over:

• Mogelijke interacties met bestaande medicatie
• Te verwachten bijwerkingen en hoe hiermee om te gaan
• Verschillende verstrekkingsvormen die beter bij u passen
• Vergoedingsmogelijkheden via uw zorgverzekering

Samenwerking met andere zorgverleners

De apotheker werkt nauw samen met uw neuroloog en huisarts om samenhangende zorg te waarborgen. Deze multidisciplinaire aanpak zorgt ervoor dat alle aspecten van uw behandeling goed op elkaar afstemmen.

Wanneer contact opnemen

Neem altijd contact op met uw apotheek bij vragen over medicijntoediening, ongewenste bijwerkingen, vermoeden van dubbele medicatie of onduidelijkheden over uw behandelplan. Uw apotheker staat klaar om u te helpen en kan indien nodig doorverwijzen naar andere zorgverleners.