Aciclovir

Basis Informatie Over Aciclovir

• INN (Internationale Niet-Eigendomsnaam): Aciclovir (ook Acyclovir)
• Beschikbare merknamen in Nederland: Zovirax, Aciclovir Sandoz, Aciclovir-ratiopharm
• ATC-code: J05AB01
• Vormen en doseringen: tabletten (200mg, 400mg, 800mg), crème (5%), suspensie (200mg/5ml), IV-vials (250mg, 500mg, 1000mg)
• Fabrikanten in Nederland: GlaxoSmithKline, Sandoz, Mylan, Sanofi, en anderen
• Registratiestatus in Nederland: RX-plichtig
• OTC / Rx classificatie: Alleen op recept verkrijgbaar

Laatste Onderzoeksinzichten

Recent onderzoek bevestigt dat aciclovir (INN: aciclovir / Acyclovir) consistente antivirale activiteit heeft tegen herpesvirussen. Vroege toediening van aciclovir biedt klinische voordelen bij herpes simplex virus (HSV), varicella (waterpokken) en gordelroos. Volgens de actuele gegevens valt aciclovir onder ATC J05AB01 en blijft het één van de meest gedocumenteerde nucleoside-antiviralen. Systematische reviews tonen aan dat orale aciclovir bij koortslip de duur van symptomen met enkele dagen kan verkorten, vooral als de behandeling binnen 48–72 uur na het begin van de symptomen wordt gestart. Bij gordelroos verlaagt de behandeling niet alleen de pijnduur maar ook complicaties, vooral in risicogroepen. Vergelijkend onderzoek bevestigt een betere orale bio-beschikbaarheid van valaciclovir (een prodrug), maar aciclovir blijft relevant vanwege de lage kosten en brede beschikbaarheid in verschillende formuleringen: tabletten van 200mg, 400mg en 800mg, crème (5%), suspensie van 200mg/5ml, en IV-vials. Nieuwere studies benadrukken het belang van nierfunctie-monitoring om het risico van neurotoxiciteit bij ouderen te minimaliseren. Het is aan te raden om bewijs te combineren met lokale richtlijnen van het NHG en farmacovigilantie via Lareb. Voor een beter overzicht kan een datatabel met effectgroottes en tijd tot herstel nuttig zijn.

Klinische Effectiviteit In De Nederlandse Context

In de huisartsenpraktijken in Nederland wordt aciclovir voorgeschreven volgens de NHG-richtlijnen. De antivirale behandeling is vooral geïndiceerd bij ernstig verlopende infecties, bij ouderen en immuungecompromitteerden, en bij herpes zoster, mits de start van de behandeling binnen 72 uur plaatsvindt. Thuisarts.nl biedt patiëntgerichte achtergrondinformatie en adviseert overleg bij uitgebreide of pijnlijke erupties. Huisartsen kiezen vaak voor orale tabletten van 200mg, 400mg, of 800mg voor systemische indicaties. De topische 5% crème heeft een beperkte meerwaarde, maar wordt soms voorgeschreven voor koortslip als deze vroeg wordt aangebracht. Apotheken, inclusief Apotheek.nl, controleren de dosering en mogelijke interacties, en de registratie wordt gereguleerd door CBG en EMA. Praktische aanbeveling voor huisartsen is het gebruik van een NHG-algoritme. Dit helpt bij het afwegingsproces van suppressieve behandeling (400mg 2× dagelijks) tegen bijwerkingen en verzekeringsaspecten. Het kan nuttig zijn om een flowchart of algoritme voor besliscriteria op te nemen.

Indicaties En Uitgebreid Gebruik

Aciclovir wordt veelvuldig geïndiceerd voor de behandeling van herpes simplex, zowel orale als genitale vormen, herpes zoster, waterpokken, en voor ernstige systemische infecties bij immuungecompromitteerde patiënten. De standaard regiems volgens actuele onderzoeksgegevens zijn als volgt: - HSV huid/mucosa: 200mg 5× per dag gedurende 5–10 dagen. - Initiële genitale herpes: 200mg 5× per dag gedurende 5–10 dagen. - Recidieven/suppressie: 400mg 2× per dag of 200mg 3–5× per dag. - Gordelroos: 800mg 5× per dag gedurende 7–10 dagen. - Varicella: 800mg 4× per dag gedurende 5 dagen, als gestart binnen 24 uur na de symptomen. Voor de topische behandeling is de crème van 5% aanbevolen, 5× per dag aangebracht gedurende 4–5 dagen. In de pediatrische praktijk geldt een dosering van 20mg/kg 4× per dag (maximaal 800mg). De IV-vormen zijn bestemd voor ernstige gevallen in het ziekenhuis. Om inzicht te krijgen in de doseringen kan het handig zijn een tabel te gebruiken die de indicaties en bijbehorende doseringen weergeeft.

Samenstelling En Merkenlandschap

Aciclovir, ook bekend als Acyclovir, is internationaal erkend. Wereldwijd bekende merken zijn onder meer Zovirax (GSK) en Aciclovir Sandoz/Novartis. De verkrijgbaarheid in Nederland omvat tabletten van 200mg, 400mg, 800mg, crème van 5%, suspensie van 200mg/5ml, en IV-vials van 250mg tot 1000mg. De registratie en toelating vallen onder de richtlijnen van het CBG en EMA. Bijna alle formuleringen zijn RX-only. Apotheekketens, zoals Apotheek.nl, en lokale apotheken voeren vaak generieke alternatieven voor Zovirax. In de detailhandel, zoals Etos en Kruidvat, is aciclovir crème vaak receptplichtig, dus het is belangrijk om de CBG-status te controleren voor aankoopopties. Een tabel met merken en hun formuleringen kan nuttig zijn voor patiënten en zorgverleners.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het gebruik van aciclovir zijn er enkele belangrijke contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen waar patiënten en zorgverleners zich bewust van moeten zijn.

Een absolute contra-indicatie is een bekende overgevoeligheid voor aciclovir of de excipiënten in de formulering. Dit kan leiden tot ernstige bijwerkingen die vermeden moeten worden.

Bovendien zijn er belangrijke voorzorgen te nemen bij patiënten met:

• Beperkte nierfunctie
• Dehydratie
• Reeds bestaande neurologische aandoeningen
• Ouderen (verhoogd risico op neurotoxiciteit)

In Nederland zijn er meldingen bij Lareb geweest van zeldzame gevallen van verwarring, tremor of andere neurologische bijwerkingen, vooral bij patiënten met renale insufficiëntie en hoge doseringen. Het is cruciaal dat patiënten bij verontrustende symptomen contact opnemen met hun huisarts of apotheek.

Daarnaast moet men voorzichtig zijn bij het gebruik van gelijktijdige nefrotoxische middelen zoals NSAID’s, ACE-remmers en bepaalde diuretica, vooral bij hoge dosis IV-toediening.

Patiënten worden aangemoedigd om bijwerkingen te rapporteren aan Lareb en de apotheek. Het is handig om een checklist of definitielijst van waarschuwingen en stappen te hebben voor indien nodig.

Doseringrichtlijnen

Voor een effectieve behandeling met aciclovir is het essentieel om de juiste doseringen te volgen.

Voor volwassenen gelden de volgende doseringen:

• HSV: 200 mg, 5 keer per dag gedurende 5-10 dagen
• Gordelroos: 800 mg, 5 keer per dag gedurende 7-10 dagen
• Varicella: 800 mg, 4 keer per dag, bij voorkeur binnen 24 uur na de uitslag, gedurende 5 dagen
• Suppressieve behandeling: 400 mg 2 keer per dag of 200 mg 3-5 keer per dag tot 6-12 maanden, afhankelijk van het aantal recidieven

Voor pediatrische patiënten geldt meestal een dosis van 20 mg/kg 4 keer per dag, met een maximum van 800 mg.

Bij patiënten met verminderde nierfunctie is het belangrijk om de frequentie van dosering te verlagen en bij een creatinineklaring van minder dan 10 ml/min de frequentie te halveren of ziekenhuisadvies in te winnen. Bij intraveneuze toediening moet de nierfunctie nauwlettend in de gaten worden gehouden.

Een praktische tip is om de tabletten met water in te nemen en ervoor te zorgen dat de doseringen gelijkmatig over de dag zijn verdeeld. Als een dosis wordt vergeten, moet men deze niet dubbel nemen.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties in Nederland)

Aciclovir heeft weinig interacties met voeding, maar alcohol kan de kans op bijwerkingen zoals duizeligheid en sufheid verhogen. Het is raadzaam om alcohol te matigen tijdens de behandeling.

Er zijn enkele belangrijke geneesmiddelinteracties om op te letten:

• Middelen die de nierfunctie beïnvloeden of nefrotoxiciteit verhogen (zoals NSAID’s, aminoglycosiden en bepaalde diuretica) kunnen de aciclovir-plasmaconcentraties verhogen en het risico op crystallurie of neurotoxiciteit vergroten.
• Probenecid kan de renale klaring verminderen, wat leidt tot verhoogde aciclovir-blootstelling.

Apotheken in Nederland controleren geneesmiddelinteracties via platforms zoals Apotheek.nl en KNMP-checks. Bij polyfarmacie is overleg met de apotheker aan te raden.

Culturele percepties en patiëntgewoonten (Thuisarts.nl, feedback van de Consumentenbond)

Nederlandse patiënten zijn vaak op zoek naar snelle oplossingen voor aandoeningen zoals de koortslip of gordelroos. Thuisarts.nl is een populaire en betrouwbare bron voor informatie.

Het stigma rond herpes genitalis kan leiden tot terughoudendheid bij het zoeken naar zorg. Huisartsen en Apotheek.nl bieden discrete opties voor patiënten.

De Consumentenbond waarschuwt dat het kopen van geneesmiddelen bij niet-gereguleerde online shops kan resulteren in namaakproducten. Voor betrouwbare prijzen en alternatieven zijn lokale apotheken de beste keuze.

Hoewel ketens zoals Etos en Kruidvat veel zelfzorgproducten promoten, is aciclovir-crème in Nederland meestal receptplichtig. Patiënten proberen soms OTC-alternatieven, zoals docosanol of zalf zonder aciclovir. Het is handig om voorlichting op maat te geven, digitale leaflets te gebruiken en patiënten te verwijzen naar Thuisarts.nl.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Aciclovir is in Nederland meestal receptplichtig, wat betekent dat het verkregen moet worden via een huisarts of apotheek.

Het is beschikbaar bij apotheken en online via Apotheek.nl. Voor patiënten die de kosten willen drukken, zijn generieke tabletten vaak goedkoper dan merknamen zoals Zovirax.

De vergoeding voor aciclovir valt onder de Zorgverzekeringswet en is opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering. Receptgeneesmiddelen, waaronder aciclovir, worden grotendeels vergoed, maar de kosten zijn altijd onderhevig aan het eigen risico. Dit eigen risico geldt voor geneesmiddelen, tenzij specifiek anders aangegeven.

Let op dat topische crèmes soms niet worden vergoed door de basisverzekering, dus het is verstandig om de polisvoorwaarden en de prijslijsten op Apotheek.nl te controleren.

Bij drogisterijen zoals Kruidvat en Etos kunnen af en toe OTC‑alternatieven worden verkocht, maar deze bevatten niet altijd aciclovir.

Voor wie internationaal het product wil bestellen, is er een waarschuwing van de Consumentenbond: apotheekconsult is vereist om de juiste en veilige aankoop te waarborgen.

Merk	Generiek	Prijsindicatie	Vergoeding
Zovirax	Aciclovir	€xx,xx	Grotendeels vergoed, subject to eigen risico

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Er zijn enkele belangrijke alternatieven voor aciclovir die patiënten kunnen overwegen. Een daarvan is valaciclovir (Valtrex), een prodrug met een betere orale bio-beschikbaarheid en vaak kortere doseringsschema’s. Andere alternatieven zijn famciclovir (Famvir) en topische penciclovir.

De klinische keuze in Nederland wordt sterk beïnvloed door de richtlijnen van het NHG, de voorkeur van de patiënt en de kosteneffectiviteit van de geneesmiddelen. Valaciclovir kan in sommige gevallen de voorkeur hebben bij de behandeling van gordelroos of voor een betere therapietrouw, terwijl aciclovir voordeliger blijft bij strikte kostenbeperkingen of specifieke voorschriften.

Bovendien is IV-aciclovir de norm in het ziekenhuis bij ernstige systemische infecties of bij aandoeningen zoals keratitis. Patiënten wordt aangeraden apotheekadvies in te winnen voor de beste keuze en om te letten op mogelijke interacties en de noodzaak voor renale aanpassing.

Geneesmiddel	Effectiviteit	Doseringsschema	Kosten
Aciclovir	Hoog	200mg 5x per dag	€xx,xx
Valaciclovir	Uitstekend	Ideaal voor gordelroos	€xx,xx

FAQ-sectie

• Kan ik aciclovir zonder recept kopen? Antwoord: in Nederland meestal niet; vraag uw huisarts of apotheek.
• Hoe snel werkt aciclovir? Antwoord: effectiever als gegeven binnen 48–72 uur; symptomen verminderen binnen enkele dagen.
• Is aciclovir veilig tijdens zwangerschap? Antwoord: overleg met verloskundige/arts; in veel gevallen wordt aciclovir als relatief veilig beschouwd, maar indicatie blijft leidend.
• Wat zijn veelvoorkomende bijwerkingen? Antwoord: misselijkheid, hoofdpijn, lokale irritatie (bij crème), zeldzame neurotoxiciteit bij nierinsufficiëntie.
• Waar meld ik bijwerkingen? Antwoord: bij Lareb en uw apotheek.
• Kan ik alcohol gebruiken tijdens de kuur? Antwoord: geen directe contra-indicatie, maar voorzichtigheid aanbevolen.

Richtlijnen voor correct gebruik

Bij het gebruik van aciclovir is het essentieel om enkele belangrijke aanbevelingen te volgen:

• Start de therapie zo vroeg mogelijk, vooral bij koortslip en gordelroos binnen 48–72 uur.
• Volg de correcte doseringsintervallen en verdeel doses gelijkmatig over de dag.
• Neem tabletten met water en verdeel de crèmedoses (5x per dag) volgens instructies.
• Bij nierinsufficiëntie is overleg voor dosisaanpassing noodzakelijk.

Bij intraveneuze toediening in het ziekenhuis is het cruciaal om de nierfunctie en vochtstatus te monitoren om crystallurie te voorkomen. Bewaar geneesmiddelen bij kamertemperatuur en sluit tubes crème goed af. Gooi verlopen of ongebruikte medicatie veilig weg via de apotheek. Rapporteer bijwerkingen aan Lareb en houd de SmPC en CBG-informatie bij de hand.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5–9 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–9 dagen
Amersfoort	Utrecht	5–9 dagen
Enschede	Overijssel	5–9 dagen
Zwolle	Overijssel	5–9 dagen
Goes	Zeeland	5–9 dagen