Androxal

Basic Androxal Information

• INN (International Nonproprietary Name): Enclomifene
• Brand Names Available in Netherlands: Androxal® (niet commercieel beschikbaar)
• ATC Code: Geen ATC-code toegekend
• Forms & Dosages: orale tabletten (12,5 mg, 25 mg)
• Manufacturers in Netherlands: Repros Therapeutics
• Registration Status in Netherlands: Niet geregistreerd
• OTC / Rx Classification: Voorgeschreven in onderzoekssettings

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente klinische studies en regulatorische dossiers geven een relatief summier, soms tegenstrijdig beeld van enclomifeen (INN: enclomifene). Dit onderwerp heeft veel aandacht gekregen binnen de medische gemeenschap, maar het inzicht is nog steeds niet volledig duidelijk. Enclomifene wordt beschreven als de actieve (E)-isomeer van clomifeen en classificeert als een non-steroïdale SERM (selectieve oestrogeenreceptormodulator). Het werkt door oestrogeenfeedback op de hypothalamus te blokkeren, wat resulteert in een verhoging van LH (luteïniserend hormoon) en FSH (follikelstimulerend hormoon), wat op zijn beurt de endogene testosteronproductie bevordert.

Klinische proeven hebben doorgaans orale tabletten van 12,5–25 mg eenmaal daags gebruikt, met behandelingsperioden van ongeveer zes maanden. Het is echter belangrijk op te merken dat er een gebrek aan data is als het gaat om langdurige veiligheid en de uitkomsten in de echte praktijk. Dit gebrek aan informatie roept vragen op over de toepasbaarheid van enclomifene binnen de huidige zorgpraktijken.

Regelgevers hebben de markttoelating van enclomifene geweigerd; de EMA (European Medicines Agency) weigerde goedkeuring in 2018 en de FDA (Food and Drug Administration) wees een New Drug Application af. Hierdoor heeft enclomifene geen ATC-code en is er geen commercieel product beschikbaar, ondanks de initiële ontwikkeling door Repros Therapeutics. Dit maakt het helemaal uitdagender voor zorgverleners die willen werken met dit medicijn.

Gepubliceerde bijwerkingen zijn onder andere hoofdpijn, misselijkheid, visuele stoornissen, opvliegers en stemmingswisselingen. Terwijl ernstige bijwerkingen zeldzaam zijn, zijn ze onvoldoende gedocumenteerd in langetermijnopvolging. Dit geeft vooral in de Nederlandse zorgpraktijk reden tot bezorgdheid, aangezien er geen specifieke gegevens voor deze populatie beschikbaar zijn. Daarom is er behoefte aan gerandomiseerde studies in Noord-Europese populaties, inclusief real-world registraties met gestandaardiseerde bijwerkingenrapportage.

De vragen die rijzen zijn: kan enclomifene veilig worden voorgeschreven en wat zijn de feitelijke uitkomsten voor patiënten? Er wordt aangeraden om belangrijke gegevens te verzamelen, zoals een tabel met trialeigenschappen: populatie, dosis, duur, en primaire uitkomsten. Dit zou bijdragen aan de kennisbasis voor zowel zorgverleners als patiënten.

Samenvattend is het essentieel dat de zorgprofessionals goed geïnformeerd zijn over de status van enclomifene, mogelijke bijwerkingen en de noodzaak voor verdere onderzoeken, vooral gezien de groeiende belangstelling voor SERM-middelen zoals enclomifene en Androxal in de context van hypogonadisme.

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Wanneer het gebruik van enclomifeen, zoals Androxal, overwogen wordt, zijn er belangrijke contra‑indicaties en voorzorgsmaatregelen om in gedachten te houden.

Absolute contra‑indicaties zijn:

• Overgevoeligheid voor enclomifeen of clomifeen-verbindingen.
• Hormoonafhankelijke tumoren, zoals borst-, uterus- en prostaatkanker.
• Zwangerschap, als gevolg van teratogene risico’s.

Er zijn daarnaast relatieve contra‑indicaties die voorzichtige overweging vereisen.

• Ernstige lever- of nierfunctiestoornissen.
• Onbehandelde hypofyse- of ovariumstoornissen.
• Voorgeschiedenis van trombose of embolie.

Veel voorkomende bijwerkingen die milde tot matige ernst hebben, zijn onder andere:

• Hoofdpijn
• Misselijkheid
• Visuele stoornissen
• Opvliegers
• Stemmingswisselingen

In Nederland is Lareb het centrale meldpunt voor bijwerkingen. Huisartsen, specialisten en apothekers hebben de verantwoordelijkheid om verdachte signalen te melden. Bij clusters of ernstige incidenten moet het CBG onmiddellijk op de hoogte worden gesteld. Voor patiënten met visusklachten of neurologische symptomen wordt een onmiddellijke stop van het gebruik aangeraden en snelle doorverwijzing naar een specialist is noodzakelijk.

Apothekers dienen patiënten ook te adviseren over de juiste opslag van het product (tussen 15–30°C), het risico van 'compounded' of online gekochte producten, en de juridische implicaties van het gebruik van niet-geregistreerde middelen. Lareb speelt een cruciale rol in het verzamelen van signalen en het aanmoedigen van patiënten om alle bijwerkingen te melden, vooral visuele en neurologische klachten. Snel handelen bij alarmsymptomen zoals acuut gezichtsverlies, ernstige buikpijn of trombose is doorslaggevend. Zorgvuldige documentatie helpt het CBG bij veiligheidsbeoordelingen en eventuele importbeperkingen.

Doseringrichtlijnen

Voor enclomifeen, of Androxal, ontbreken officiële Nederlandse doseringrichtlijnen, omdat het middel momenteel niet is geregistreerd. De beschikbare gegevens komen uit klinische studies en ontwikkelaarprotocollen. Het gebruik van orale tabletten, typisch in doseringen van 12,5 tot 25 mg eenmaal daags, is gerapporteerd voor de behandeling van mannelijke secundaire hypogonadisme, vaak voor een periode tot zes maanden.

Betreffende kwetsbare groepen zoals kinderen, ouderen of patiënten met lever‑ of nierinsufficiëntie moet het middel worden vermeden. Uit trials blijkt dat patiënten, bij het vergeten van een dosis, deze zo snel mogelijk moeten innemen, maar niet mogen verdubbelen. Voor een overdosering is er geen specifiek tegengif; alleen ondersteunende zorg wordt aangeraden.

Voor apotheken in Nederland is het cruciaal om patiënten te informeren over de opslagomstandigheden. Het middel dient bij kamertemperatuur in de originele verpakking bewaard te worden. NHG en huisartsenpraktijken dienen strikte informed consent en documentatie te hanteren voor elk off-label voorschrijfverband en te verwijzen naar een endocrinoloog indien nodig.

Monitoringadviezen uit studies stellen voor om testosteronniveaus en LH/FSH na 4–12 weken te controleren, met herhaling elke drie maanden. Ook zijn de leverfuncties en lipiden belangrijk om in de gaten te houden, net als hematocriet en visus bij klachten. Documentatie van veranderingen is van groot belang, net als een stop bij klinische achteruitgang.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties in Nederland)

Interactiespecifieke gegevens voor enclomifeen zijn beperkt, hetgeen complicaties met zich meebrengt.

Klinische studies bieden geen uitgebreid interactieprofiel, hoewel voorzichtigheid geboden is gezien de invloed op de hormoonhuishouding en het levermetabolisme. Apothekers en huisartsen moeten actief mogelijke wisselwerkingen beoordelen, vooral met middelen die de bloedstolling beïnvloeden, zoals anticoagulantia, en geneesmiddelen met een risico op trombose.

Alcoholgebruik kan bijwerkingen zoals leverstress en stemmingswisselingen verergeren en wordt dan ook afgeraden tijdens experimenteel gebruik van Androxal. Voor elk off-label gebruik is het raadzaam om de KNMP- en Apotheek.nl-interactiechecker te gebruiken. Vooral bij combinaties met statines, antidepressiva of anticoagulantia is overleg met een specialist essentieel.

Lorem ipsum supplementen en kruidenpreparaten kunnen onbekende effecten met zich meebrengen; voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van grapefruit en analoge enzymremmers. Het gebruik van controlecheckers en overleg met specialisten is de beste aanpak, vooral bij polyfarmacie..

Patiënten wordt aangeraden om voedingsmiddelen en supplementen die mogelijk interacties kunnen veroorzaken te melden tijdens apotheekconsulten.

Culturele percepties en patiëntgewoonten (Thuisarts.nl, feedback van de Consumentenbond)

In Nederland is er een duidelijke voorkeur voor gereguleerde, door CBG/EMA goedgekeurde geneesmiddelen. Voor advies kijken patiënten naar erkende bronnen zoals Thuisarts.nl en officiële apotheekinformatie. De Consumentenbond wijst regelmatig op de gevaren van gezondheidsproducten met onduidelijke herkomst en benadrukt de veiligheidsrisico’s verbonden aan online 'grey market' aankopen.

Patiënten vertrouwen op apothekers en bekende drogisterijketens voor betrouwbare medicatie en wenden zich tot deze partijen wanneer alternatieven beschikbaar komen. Huisartsen zijn vaak terughoudend in het voorschrijven van experimentele middelen zonder duidelijke richtlijnen of vergoeding via de Zorgverzekeringswet.

Cultureel gezien zijn veiligheid, transparantie van klinische bewijzen en dekking door verzekeringen bepalend voor de acceptatie. Mannen met vruchtbaarheidsproblemen zoeken vaak gespecialiseerde fertiliteitszorg en verwachten bewijs en monitoring.

Er wordt opgemerkt dat sommige mannen online naar middelen zoeken. Het is cruciaal dat huisartsen en apothekers proactief informeren en misverstanden corrigeren. De Consumentenbond en Thuisarts.nl bieden materiaal dat professionals kunnen gebruiken tijdens consulten. Apothekers kunnen signalen van illegale handel verzamelen en deze melden bij de toezichthouders.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (Apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Voor veel toekomstige gebruikers van enclomifeen (Androxal) zijn de vragen over beschikbaarheid en prijsstructuren erg belangrijk. Dit medicijn is momenteel niet legaal verkrijgbaar in Nederland. Apotheek.nl en zowel drogisterijen zoals Etos en Kruidvat als erkende ziekenhuisapotheken bieden geen geregistreerde producten aan die deze stof bevatten.

De reden hiervoor is dat er geen marktregistratie voor enclomifeen bestaat. De Europese Medicijnen Agentschap (EMA) en het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) hebben geen goedkeuring gegeven, waardoor het product niet onder de Zorgverzekeringswet valt en doorgaans niet wordt vergoed.

Sommige apotheken of compounding-bedrijven bieden mogelijk onofficiële synthetische versies aan via de 'grey market'. Deze producten zijn echter ongereguleerd, waarvan de kwaliteit vaak onbekend is. Dit brengt juridische risico's met zich mee voor zowel voorschrijvers als patiënten. De kosten op de 'grey market' kunnen sterk variëren en worden vaak niet door verzekeraars vergoed. De Consumentenbond raadt aan om geen ongereguleerde medicijnen aan te schaffen.

Voor deelname aan klinische trials is er soms vergoeding mogelijk via onderzoeksubsidies of studieprotocollen. Huisartsen moeten patiënten hiervoor doorverwijzen naar universitair medische centra. Juridisch gezien kunnen voorschrijvers en apotheken aansprakelijk worden gehouden voor het verstrekken van ongereguleerde middelen. Uitzonderlijke import via magistrale bereiding vereist daarbij strikte toetsing en vaak CBG-toestemming.

Universitair medische centra beheren soms de logistiek en financiering van studies. Patiënten die overwegen om therapie te ondergaan, is het aan te raden om alsnog erkende trials te overwegen, om kosten, kwaliteit en monitoring van de behandeling te waarborgen. Apothekers hebben de verantwoordelijkheid om patiënten te waarschuwen en meldingen van verdachte aanbieders te rapporteren.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

In de huidige Nederlandse klinische praktijk zijn er verschillende alternatieven voor enclomifeen die vaak de voorkeur hebben. Medicijnen zoals clomifeencitraat (bekend als Clomid® en Serophene®) en tamoxifen zijn beide Selectieve Estrogen Receptor Modulators (SERM) en hebben klinische ervaring bij de behandeling van vruchtbaarheidsproblemen. Testosteronvervangende therapie (TRT) is een andere optie die goed gedocumenteerde richtlijnen heeft en direct testosteron toedient.

Het is interessant dat enclomifene de actieve (E)-isomeer van clomifeen is, wat betekent dat het een vergelijkbaar werkingsmechanisme heeft. Echter, doordat het geen registratie heeft en lange termijndata ontbreken, zijn directe head-to-head vergelijkingen met enclomifeen schaars. De beschikbare gegevens over clomifeen en TRT bieden meer informatie over veiligheid en vergoedingsroutes.

Patiënten die een kinderwens hebben, geven vaak de voorkeur aan clomifeen of andere behandelingen boven TRT, omdat TRT spermatogenese kan verminderen. Het is essentieel om de behandelkeuze te delen met de patiënt en een fertiliteitsspecialist, rekening houdend met fertiliteitsdoelen, bijwerkingen en juridische overwegingen.

FAQ-sectie

Een veelgestelde vragen sectie is handig voor gebruikers die snel antwoorden willen. Hieronder enkele vragen en korte antwoorden die vaak gesteld worden:

• Is Androxal/enclomifeen beschikbaar in Nederland? Nee, er is geen commerciële beschikbaarheid of registratie; het product is niet erkend door het CBG/EMA.
• Kan ik het online kopen? Afgeraden, online 'grey market'-producten zijn vaak ongereguleerd en kunnen on veilig zijn; meld verdachte aanbieders bij de Consumentenbond.
• Wordt het vergoed door mijn verzekeraar? Meestal niet; middelen zonder markttoelating vallen niet onder de Zorgverzekeringswet, vergoeding is alleen mogelijk binnen klinische trials.
• Wat zijn de belangrijkste bijwerkingen? Hoofdpijn, misselijkheid, visuele stoornissen, opvliegers en stemmingswisselingen; ernstige risico's zijn onvoldoende gekarakteriseerd.
• Mag ik het voorschrijven off-label in de huisartsenpraktijk? NHG adviseert voorzichtigheid; overleg en informed consent zijn verplicht.
• Hoe bewaar ik het? Bewaar op kamertemperatuur (15–30°C) in de originele verpakking; advies van de apotheker is cruciaal.

Richtlijnen voor correct gebruik

Voor zorgverleners is het cruciaal om een stappenplan te volgen bij het gebruik van enclomifeen. Hier enkele richtlijnen:

1. Diagnose en indicatie: Bevestig secundair hypogonadisme en documenteer symptomen volgens NHG-criteria.
2. Specialistisch overleg: Verwijs naar een endocrinoloog voordat enclomifeen overwogen wordt.
3. Informed consent: Geef uitleg over de ongeregistreerde status en bijwerkingen; documenteer de instemming.
4. Dosis en monitoring: Volg doseringsrichtlijnen en plan follow-up labs.
5. Bijwerkingen en melding: Meld bijwerkingen aan Lareb.
6. Farmaceutische begeleiding: Apothekers adviseren over opslag en kwaliteit.
7. Verzekering en juridische aspecten: Bespreek kosten en juridische status conform de Zorgverzekeringswet.