Atarax

Basic Atarax Information

• INN (International Nonproprietary Name): Hydroxyzine
• Brand names available in Netherlands: Atarax
• ATC Code: N05BB01, R06AE03
• Forms & dosages: Tablets (10 mg, 25 mg, 50 mg), syrup (10 mg/5 ml)
• Manufacturers in Netherlands: UCB, Pfizer, Zentiva, Teva, Sandoz
• Registration status in Netherlands: Op recept gereguleerd
• OTC / Rx classification: Prescription Only (Rx)

Laatste Onderzoeksinzichten (Evidence & Veiligheidsupdates)

Hydroxyzine, beter bekend onder de merknaam Atarax, blijft een onderwerp van interesse in de recente medische literatuur. Het valt vooral op door zijn doeltreffendheid als een antipruritus- en anxiolyticum. Dit gaat gepaard met een duidelijk sedatief profiel en aandacht voor cardiale veiligheid, met name het QT-risico.

Systematische reviews geven aan dat er een matige bewijsvoering is voor de effectiviteit bij het verminderen van acute jeuk, evenals bij kortdurende angstbehandeling. Bij langdurig gebruik is er echter een gebrek aan robust bewijs uit gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT's), en dit verhoogt het risico op anticholinerge bijwerkingen. Regelgevende instanties zoals het EMA en nationale autoriteiten hebben recent QT-waarschuwingen gecommuniceerd, waarbij ze ook melding maken van de noodzaak tot dosisaanpassing bij patiënten met lever- of nierfunctiestoornissen.

De ATC-codes N05BB01 en R06AE03 bevestigen het gebruik van hydroxyzine zowel als anxiolyticum als systemisch antihistaminicum. Gezondheidsprofessionals worden aangeraden om hydroxyzine kortdurend en in lage doseringen te gebruiken, met specifieke toepassingen zoals een enkele dosis voor een operatie of symptomatische behandeling van dermatosen.

Klinische Effectiviteit in de Nederlandse Context (NHG, Huisartsen)

In de eerstelijnszorg in Nederland wordt hydroxyzine met enige terughoudendheid gebruikt. Volgens de richtlijnen van het NHG worden vaak alternatieven uit de tweede generatie antihistaminica voorgesteld voor de behandeling van chronische urticaria en allergieën. Hydroxyzine blijft echter een optie wanneer er sprake is van ernstige jeuk of als korte-termijn adjunct bij angstbehandeling.

Huisartsen geven de voorkeur aan medicijnen met een gunstig bijwerkingenprofiel. Wanneer hydroxyzine wordt voorgeschreven, is de behandelduur meestal kort en zijn er duidelijke evaluatiemomenten vereist. Websites zoals Thuisarts.nl bieden patiënten heldere adviezen over de effecten en bijwerkingen van hydroxyzine. Apothekers op Apotheek.nl adviseren dosisaanpassingen voor bijzondere patiëntgroepen, zoals ouderen en kinderen.

Het praktijkvoorstel is om hydroxyzine voor te schrijven bij matige tot ernstige symptomen, met een vaste follow-up binnen 2–4 weken om de effectiviteit en bijwerkingen nauwlettend in de gaten te houden.

Indicaties en Uitgebreid Gebruik (Off-label & Specialisaties)

De erkende indicaties voor hydroxyzine zijn primair gerelateerd aan jeuk door atopie of allergieën en kortdurende toepassingen voor angst en sedatie, bijvoorbeeld voor chirurgische ingrepen. Er is echter ook off-label gebruik van hydroxyzine, waarbij het soms voorschreven wordt voor slaapstoornissen en als adjunctieve behandeling in de psychiatrische zorg.

Dermatologen en psychiaters lijken vaker hydroxyzine voor te schrijven in specifieke gevallen waarin andere opties niet toereikend zijn. De aanbevolen presentaties zijn onder andere tabletten van 10 mg, 25 mg en 50 mg, evenals een siroop met een concentratie van 10 mg/5 ml, die bijzonder geschikt is voor pediatrisch gebruik.

Een overzichtstabel waarin gebruikelijke sterktes, verpakkingen, indicaties, en typische doseringen zijn opgenomen zou zeer nuttig zijn. Daarnaast zijn duidelijke instructies voor patiënten over hoe hydroxyzine te gebruiken, of het nu gaat om slapeloosheid of jeuk, cruciaal om de therapietrouw te bevorderen.

Samenstelling en Merkenlandschap (INN, CBG-status, Fabrikanten)

Hydroxyzine is het internationale niet-proprietaire naam (INN) van de werkzame stof. In veel markten, waaronder Nederland, is Atarax een bekende merknaam. Historisch gezien zijn originele ontwikkelaars UCB en Pfizer, terwijl actuele generieke leveranciers zoals Zentiva, Teva en Sandoz recentelijk de markt zijn binnengetreden.

In Nederland is hydroxyzine gereguleerd als een geneesmiddel op recept. Dit betekent dat de beschikbaarheid ervan is bepaald door de gemaakte CBG- en EMA-monografieën, die ook richtlijnen voor bijsluiterwaarschuwingen bevatten. Apothekers worden aangeraden om lokale geregistreerde vormen en zoutvormen, zoals hydrochlooridaat of embonaat, in het FARMA-register en op Apotheek.nl te verifiëren.

Een vergelijkingstabel van merken en zoutvormen kan zeer nuttig zijn, evenals een definitielijst die het onderscheid tussen INN en merk verduidelijkt voor zorgprofessionals.

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (Lareb‑inzichten)

Het gebruik van Atarax (hydroxyzine) kent belangrijke contra-indicaties die in acht moeten worden genomen. Absoluut gezien zijn er enkele situaties waarin het gebruik niet wordt aangeraden. Dit betreft onder andere:

• Bekende overgevoeligheid voor hydroxyzine of een van de hulpstoffen.
• Vroege zwangerschap.
• Bestaande verlengde QT‑interval.
• Ernstige lever- of nierschade.

Relatieve contra-indicaties omvatten onder andere ouderen, patiënten met een geschiedenis van epilepsie, prostaatvergroting, en glaucoom. Uit Lareb-rapportages komen vooral risico’s naar voren voor sedatie, vallen, en anticholinerge effecten bij ouderen. Hoewel meldingen van ernstige bijwerkingen zoals ritmestoornissen zeldzaam zijn, zijn ze toch kritisch. Praktisch advies omvat het uitvoeren van ECG‑controle bij patiënten met een voorgeschiedenis van QT‑risico en het beperken van grote hoeveelheden Atarax in de apotheek voor kwetsbare patiënten. Gebruik een checklijst in het dossier van patiënten en moedig hen aan om bijwerkingen te melden bij Lareb.

Doseringrichtlijnen (volwassenen, kinderen, ouderen)

Voor de dosering van Atarax zijn er verschillende richtlijnen op basis van leeftijd en indicaties. Voor volwassenen wordt aanbevolen:

• 25 mg 3–4 keer per dag voor pruritus, met een maximum van 100–150 mg per dag.
• 50–100 mg per dag verdeeld voor anxiolytisch effect, met een maximum van 100 mg.
• 50–100 mg als een enkele dosis voor pre-operatieve sedatie.

Bij kinderen geldt een dosis van 0,5–1 mg/kg per dosis, waarbij siroop met 10 mg/5 ml voor nauwkeurige toediening aanbevolen wordt. Voor pre-operatieve situaties is een enkele dosis van ongeveer 0,6 mg/kg gebruikelijk. Bij ouderen is het advies om laag te starten (10–25 mg) en voorzichtig te titreren. In het geval van lever- of nierinsufficiëntie is dosisverlaging en langere observatie cruciaal. Het gebruik van een doseringstabel per leeftijd en indicatie, evenals een checklist voor dosisaanpassing, wordt aanbevolen.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties)

Atarax kan aanzienlijke interacties vertonen, vooral met andere middelen. Het versterkt de sedatieve effecten van:

• Alcohol
• Opioïden
• Benzodiazepinen
• Antipsychotica

Het combineren van deze stoffen verhoogt het risico op vallen en ademhalingsproblemen. Daarnaast kunnen middelen die het QT‑interval verlengen, zoals bepaalde antiaritmica en macroliden, een cumulatief risico vormen. Monitoren is daarom aanbevolen. Remmers of inducers van CYP‑enzymen hebben minder invloed vergeleken met andere anxiolytica, maar voorzichtigheid blijft geboden. Voedingsrestricties zijn beperkt, maar alcohol dient te worden vermeden tijdens de behandeling. Een integraal interactie-check in het Apotheekinformatiesysteem en een overzichtstabel met ‘vermijden/voorzichtig/monitoren’ wordt aanbevolen.

Culturele percepties en patiëntgewoonten (Thuisarts, Consumentenbond, apotheken)

In Nederland is de voorkeur voor middelen die minder sedatie veroorzaken sterk aan het toenemen. Tweede‑generatie antihistaminica zoals Atarax worden steeds populairder. Thuisarts.nl biedt toegankelijke informatie, wat helpt de verwachtingen rondom bijwerkingen te verlagen. Vragen over “atarax kopen” komen vaak voor op forums van de Consumentenbond, waarbij er bezorgdheid bestaat over sedatie en verkeersveiligheid. Apotheekketens zoals Apotheek.nl, Etos en Kruidvat spelen een belangrijke rol in voorlichting en verwijzing; Atarax is Rx en dus niet verkrijgbaar als OTC. Het is van belang om patiënten te voorzien van duidelijke leaflets, met nadruk op rijvaardigheid en waarschuwingen op de etiketten. Een korte samenvatting van patiëntquotes en enquêteresultaten kan ook nuttig zijn voor het verbeteren van de communicatie.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (Apotheek.nl, Zorgverzekeringswet)

Atarax, of generieke hydroxyzine, is in Nederland verkrijgbaar op recept. De originele Atarax is in sommige markten uitgefaseerd. Echter, generieke versies van Zentiva, Teva en Sandoz zorgen voor continuïteit. Bij vergoeding geldt dat hydroxyzine meestal onder de basisverzekering valt, afhankelijk van de indicatie en het medisch beleid. Check de vergoedingsformulieren via de zorgverzekeraar en Apotheek.nl voor actuele informatie.

Wat betreft de prijsstructuur, generieke tablets zijn doorgaans goedkoper dan de originele variant. Voor de siroop kunnen de prijzen variëren op basis van de verpakking. Distributie vindt plaats via apotheken, en drogisterijen kunnen informatie bieden maar mogen zonder recept niet afleveren.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren (concurrenten)

Kiezen voor medicatie hoeft niet moeilijk te zijn, maar het aanbod is divers. Er zijn alternatieven zoals first-generation antihistaminica, bijvoorbeeld diphenhydramine en promethazine, die meer sedatie kunnen veroorzaken. Tweede-generatie antihistaminica zoals cetirizine en loratadine hebben een lagere kans op sedatie.

Wanneer een anxiolyticum zoals benzodiazepinen of buspirone gewenst is voor angst, is dat ook een optie. De keuze hangt af van de gewenste mate van sedatie, eventuele comorbiditeiten en het interactieprofiel van de medicatie. Het gebruik van hydroxyzine kan worden aanbevolen bij combined pruritus- en angstpresentaties of als er behoefte is aan sedatie. In andere gevallen is het gebruik van tweede-generatie antihistaminica wellicht effectiever.

Een vergelijkingstabel met de werkzaamheid, sedatie-score en contra-indicaties kan handig zijn voor patiënten en zorgverleners bij het maken van de juiste keuze.

FAQ — veelgestelde patiëntvragen (kort, praktisch)

- Wat is Atarax / hydroxyzine? Dit is een sedatief antihistaminicum dat gebruikt wordt voor jeuk en kortdurende behandeling van angst.
- Is Atarax een slaapmiddel? Het kan slaperigheid veroorzaken. Hoewel soms off-label gebruikt, is kortdurend gebruik met veiligheidscheck aan te raden.
- Is Atarax uit de handel? Het merk Atarax is in sommige markten uitgefaseerd, maar de generieke hydroxyzine is nog steeds verkrijgbaar.
- Wat zijn de bijwerkingen? Vaak voorkomende bijwerkingen zijn sedatie, droge mond en duizeligheid. Ernstige reacties zijn zeldzaam.
- Kan ik Atarax online kopen? Dit kan alleen op recept via een apotheek. Voor meer informatie, check Apotheek.nl.

Richtlijnen voor correct gebruik (opslag, gemiste dosis, overdosis, rapportage)

Opslag van Atarax dient te gebeuren bij kamertemperatuur (15–25°C), op een droge plek en buiten bereik van kinderen. De siroop mag niet ingevroren worden. Bij een gemiste dosis moet deze zo snel mogelijk worden ingenomen, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis; nooit dubbele doses nemen.

Bij een mogelijke overdosis is het cruciaal om onmiddellijk medische hulp in te schakelen. Symptomen van een overdosis kunnen extreme slaperigheid, toevallen of aritmieën zijn. Alle verdachte bijwerkingen dienen gemeld te worden aan Lareb, en altijd een huisarts of apotheek raadplegen voor verdere aanwijzingen.

In de praktijk is het raadzaam om korte behandelduur te voorschrijven, het rijverbod bij sedatie te benadrukken en informatie omtrent ECG-risico en zorgverzekeringsgegevens op het recept te documenteren.