Citalopram

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen

Wanneer het gaat om citalopram, zijn er verschillende contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen waar rekening mee gehouden moet worden.

Absolute contra-indicaties omvatten:

• Overgevoeligheid voor citalopram of andere SSRI's.
• Gelijktijdig gebruik van MAO-remmers of binnen 2 weken na stoppen met MAOI's.
• Combinatie met pimozide of andere middelen die sterk QT-prolongatie verlengen.

Relatieve waarschuwingen zijn onder andere:

• Voorgeschiedenis van epilepsie.
• Bipolaire stoornis (mania).
• Onstabiele hartziekten of een al verlengde QT-tijd.

Bijwerkingen zoals misselijkheid, droge mond, zweten en seksuele dysfunctie zijn veelvoorkomend. In ernstige gevallen kunnen er complicaties optreden zoals serotoninesyndroom of QT-issues bij combinaties met andere medicijnen. Het is praktisch advies om bij meldingen van duizeligheid, hartkloppingen of syncope direct een cardiologisch onderzoek in te laten stellen en de gevallen te melden bij Lareb.

Het kan nuttig zijn om een overzichtstabel op te stellen van contra-indicaties, risicofactoren en aanbevolen acties (stop/monitor/verwijs). Altijd goed is om in gesprek te gaan met een apotheker/KNMP bij polymedicatie.

Doseringrichtlijnen

Bij het voorschrijven van citalopram draait het om een zorgvuldige dosering. De standaarddosering voor volwassenen begint meestal bij 20 mg per dag (MDD), met een opbouw tot een maximum van 40 mg per dag. Voor OCD en paniekstoornis start je echter met 10 mg en kan dit oplopen tot tussen de 20 en 40 mg.

Bij ouderen of mensen met lever- of nierinsufficiëntie moet de maximale dosering beperkt blijven tot 20 mg per dag. Citalopram komt in verschillende sterktes: tabletten van 10, 20 en 40 mg en een orale oplossing van 10 en 20 mg/mL, wat handig is voor nauwkeurige afbouw.

Wanneer afbouwen, adviseren de NHG en andere richtlijnen geleidelijke vermindering. Een voorbeeldschema kan er als volgt uitzien:

• Van 20 naar 10 mg gedurende 2-4 weken.
• Daarna van 10 naar 5 mg via druppels of halve tabletten.

Monitoring is cruciaal om afkickverschijnselen zoals "brain zaps", moeheid en duizeligheid te observeren.

Praktische tips voor de inname zijn: gebruik maken van voedsel of niet, de voorkeur tijd in de ochtend of avond (afhankelijk van bijwerkingen) en dubbelingen na een gemiste dosis te vermijden. Het is nuttig om een afbouwschema in tabelvorm en een checklist voor huisartsen en apothekers te hebben.

Overzicht van interacties

Citalopram kent klinisch relevante interacties die aandacht vereisen. Bij combinaties met MAO-remmers is er een verhoogd risico op serotoninesyndroom. Ook is er verhoogde kans op dit syndroom bij gebruik van tramadol, triptanen en sommige opioïden. Daarnaast verhogen NSAID's, aspirine en antistollingsmiddelen het bloedingsrisico bij gelijktijdig gebruik van SSRI's.

Ben specifiek voorzichtig met gelijktijdige QT-verlengende middelen zoals amiodaron, bepaalde antipsychotica en antibiotica, aangezien deze het risico op aritmie verhogen. Let ook op CYP-interacties (CYP2C19/CYP2D6) die spiegelwijzigingen kunnen veroorzaken.

Alcoholgebruik moet beperkt of vermeden worden; het kan de stemming verslechteren en sedatie verhogen. Voedselinteracties zijn minder duidelijk, maar grapefruitsap kan bij sommige SSRI's effect hebben. Tools zoals de KNMP-checker of apotheekinteractietools zijn handig en een duidelijke definitielijst met een matrixtabel (middel vs. interactie/aanbevolen actie) kan nuttig zijn.

Vergeet niet patiënten te informeren over hun medicatiepaspoort en eventuele interacties aan de apotheker te melden.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

In Nederland heerst een pragmatische, maar kritische houding ten opzichte van antidepressiva. Thuisarts.nl biedt toegankelijke informatie, waardoor veel mensen eerst online zoeken naar “citalopram ervaringen” en bijwerkingen zoals "aankomen citalopram" of "libidoverlies". De Consumentenbond en patiëntenfora benadrukken vaak prijsvergelijking en zijn voorstander van generieke merken.

Apotheken en drogisterijketens spelen een signifi cáante rol in de voorlichting, maar het is belangrijk te vermelden dat zij geen Rx-middelen zonder recept verkopen. Cultureel gezien is 'shared decision making' enorm belangrijk; veel patiënten willen eerst praattherapie of leefstijladviezen combineren met medicatie.

Om de communicatie te verbeteren, kan het helpen om anonieme casuïstiek-quoten te gebruiken en een bulletlijst te maken met veelvoorkomende zorgen zoals gewichtstoename, seksueel functioneren en stoppen/afbouwen. Het aanmoedigen van meldingen bij Lareb en het gebruik van betrouwbare bronnen zoals Thuisarts.nl en CBG is cruciaal.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Citalopram is in Nederland op zowel merk- als generieke basis beschikbaar via apotheken. De website Apotheek.nl geeft actuele informatie over de beschikbaarheid en gemiddelde prijsindicaties. Generieke versies van citalopram, zoals die van Teva, Sandoz en Aurobindo, zijn doorgaans goedkoper en worden veelal vergoed onder de Zorgverzekeringswet en op de GVS-lijst. Echter, het is cruciaal om de polisvoorwaarden en het eigen risico te controleren, omdat het eigen risico vaak geldt voor verstrekte geneesmiddelen. Een recept is verplicht, omdat citalopram Rx-only is.

De prijs kan worden beïnvloed door de verpakkingseenheden en de sterktes (10/20/40 mg); een tabel met typische verpakkingen en prijs per dag kan nuttig zijn voor patiënten. Het is onverstandig en vaak illegaal om citalopram online zonder recept te kopen, dus het is aan te raden patiënten aan om uitsluitend via geregistreerde apotheken te bestellen. Voor reismedicatie is het belangrijk om de verpakking en een medische verklaring mee te nemen, in verband met de Schengen- en transportregels. Een prijsvergelijkingstabel en checklist voor vergoedingsvragen kunnen ook handig zijn voor aanvragen richting zorgverzekeraars.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Er zijn verschillende alternatieven voor citalopram, waaronder escitalopram, sertraline, fluoxetine en paroxetine. Binnen de klasse van antidepressiva zijn er ook middelen zoals venlafaxine en bupropion. Escitalopram is vaak effectief met een vergelijkbare of zelfs snellere werking per mg, terwijl sertraline vaak gekozen wordt bij comorbide angststoornissen of een gunstiger interactieprofiel heeft. Fluoxetine heeft een langere halfwaardetijd.

De keuze tussen deze middelen hangt af van verschillende factoren zoals bijwerkingen, interacties, comorbiditeit, de wens om zwanger te worden en de voorkeur van de patiënt. Bij een overstap naar een ander middel is een goedplan voor cross-titratie essentieel, dit volgens de richtlijnen van het NHG en psychiatrieadviezen. Er wordt aangeraden een vergelijkende tabel op te stellen met de voor- en nadelen van elk middel op het gebied van effectiviteit, bijwerkingen, halfwaardetijd, interacties en kosten. Dit kan bijdragen aan shared decision-making.

FAQ-sectie

Er zijn een aantal veelgestelde vragen rondom citalopram:

• Wanneer werkt citalopram? Meestal merk je effecten na 1–4 weken, maar verbetering kan soms ook later komen.
• Wat te doen bij bijwerkingen? Neem contact op met je huisarts; meld bijwerkingen ook aan Lareb.
• Hoe moet ik afbouwen? Dit moet geleidelijk gebeuren, bijvoorbeeld van 20 mg naar 10 mg over 2–4 weken, en daarna eventueel naar 5 mg via druppels.
• Mag ik alcohol gebruiken? Het is aan te raden om alcohol te vermijden of in zeer beperkte mate te gebruiken.
• Mag ik autorijden? Dit is meestal toegestaan, maar blijf alert op slaperigheid of een dwaaltoestand.
• Wat is het effect van citalopram op zwangerschap? Overleg altijd met de verloskundige of arts over de risico's en voordelen.
• Wat als ik een overdosis neem? Zoek direct medische hulp als je symptomen ervaart zoals misselijkheid, tremor, of hartproblemen.
• Word je dik van citalopram? Gewichtstoename of -verlies kunnen optreden, maar dit verschilt per persoon.
• Wat zijn brain zaps? Dit kan een onttrekkingsverschijnsel zijn bij abrupt stoppen.

Richtlijnen voor correct gebruik

Correct gebruik van citalopram is essentieel voor de effectiviteit:

• Neem het eenmaal per dag in, bij voorkeur de ochtend of avond, afhankelijk van eventuele bijwerkingen.
• Bewaak de medicatie bij < 25°C, beschermd tegen licht en vocht, in de originele verpakking.
• Als je een dosis mist, neem deze dan in zodra je je herinnert, tenzij de volgende dosis bijna aanbreekt—verdubbel de dosis niet.
• Overleg bij het gebruik van andere medicatie met een apotheker (via de KNMP-checker); als er cardiale risicofactoren zijn, overweeg dan een ECG.
• Bij afbouwen, doe dit geleidelijk volgens een schema en houd monitoring voor ontwenningsverschijnselen in de gaten; een orale oplossing (10/20 mg/mL) kan handig zijn voor kleinere stapjes.
• Meld verdachte bijwerkingen altijd aan Lareb en gebruik Thuisarts.nl voor aanvullende informatie.

Een handige aanbeveling is om een downloadbare checklist of afbouwschema aan te bieden, evenals een lijst met definities zoals contra-indicatie, interactie en waarschuwing voor huisartsen en apothekers.