Desogen

Basisinformatie Over Desogen

• INN (Internationale Niet-Eigendomsnaam): Desogestrel (meestal gecombineerd met Ethinylestradiol)
• Beschikbare Merknamen in Nederland: Marvelon, Mercilon
• ATC-code: G03AA09
• Vormen en Doseringen: gecombineerde tabletten (0,150 mg desogestrel + 0,030 mg ethinylestradiol), progestageen-only tabletten (75 μg desogestrel)
• Fabrikanten in Nederland: Organon/msd
• Registratiestatus in Nederland: Goedgekeurd door CBG
• OTC / Rx-classificatie: Alleen op recept (Rx)

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente literatuur en gegevens uit geneesmiddelenregisters bevestigen dat desogestrel een effectief oraal anticonceptivum is met de ATC-code G03AA09. De effectiviteit van deze anticonceptie is vergelijkbaar bij correct gebruik. Een belangrijk aandachtspunt uit de studies is echter het iets hogere risico op veneuze trombo-embolie (VTE) bij sommige derde-generatie progestagenen, waaronder desogestrel, in vergelijking met levonorgestrel-combinatiepillen. Farmacokinetisch gezien is desogestrel een prodrug die omgezet wordt in etonogestrel. Combinatietabletten in Europa bevatten doorgaans 0,150 mg desogestrel en 0,030 mg ethinylestradiol. Er zijn ook varianten beschikbaar met 0,020 mg ethinylestradiol. Voor vrouwen met contra-indicaties voor oestrogenen zijn er progestageen-only formuleringen met 75 μg. Merken zoals Azalia en Cerazette vallen hieronder. Regulatorisch gezien is desogestrel goedgekeurd door de Europese medicijnenagentschap (EMA) en het CBG-register, waardoor het in Nederland beschikbaar is via Organon en verschillende generieke fabrikanten. Belangrijke data-hightlights moeten ook de incidentie van VTE per 10.000 gebruikers bij verschillende pillen omvatten, samen met een farmacokinetische samenvatting. Het is van essentieel belang een lijst van actuele merken en doseringen te hebben, zodat huisartsen en apotheken snel kunnen refereren naar deze informatie.

Klinische Effectiviteit in de Nederlandse Context

De richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) adviseren dat de keuze voor anticonceptie op maat gemaakt moet worden. Dit gebeurt door middel van een risicoinventarisatie, die factoren zoals anamnese, bloeddruk, BMI, rookgedrag en een familiale geschiedenis van trombose in overweging neemt. Desogestrel in combinatie met ethinylestradiol heeft hoge effectiviteit wanneer het correct wordt gebruikt. In huisartsenpraktijken volgt de startprocedure de NHG-richtlijnen, die onder andere inhouden dat vitale functies gecontroleerd worden en er uitleg wordt gegeven over het innemen van de pil. Daarnaast worden contra-indicaties besproken, zoals een huidige of voorgeschiedenis van VTE. Het NHG bepleit het gebruik van alternatieven, zoals levonorgestrel-combinaties of progestageen-only middelen, bij patiënten met een verhoogd tromboserisico. Huisartsen registreren voorschriften via het Huisartsen Informatiesysteem (HIS) en verwijzen bij bijwerkingen naar Lareb. Indien er complexe contra-indicaties zijn, wordt specialistisch advies van een gynaecoloog of informatie van het CBG geraadpleegd. Voorschriften blijven RX, waarbij apothekers interacties controleren en instructies geven. Het is aan te bevelen een tabel op te stellen met een NHG-stappenplan voor de start en vervolgcontrole, alsook een checklist voor contra-indicaties.

Indicaties en Uitgebreid Gebruik

De hoofdindicatie voor desogestrel betreft anticonceptie bij vruchtbare vrouwen. De typische dosering en inname volgen de 21/7-cyclus, wat inhoudt dat er 21 dagen één actieve tablet wordt ingenomen, gevolgd door 7 dagen placebo. Afhankelijk van het merk zijn er ook continue 28-tablet regimes beschikbaar. Progestageen-only formuleringen van 75 μg zijn speciaal geïndiceerd voor vrouwen die geen oestrogenen kunnen gebruiken. Dit kan van toepassing zijn voor vrouwen die borstvoeding geven, bij hoge VTE-risico’s of bij migraine met aura. Afwijkend gebruik van desogestrel voor cyclusregulatie of ernstige menstruele klachten kan soms plaatsvinden, maar dit is off-label en vereist individuele afweging volgens NHG en CBG-richtlijnen. Contra-indicaties voor het gebruik van desogestrel omvatten onder andere zwangerschap, actieve trombose, ernstige leverziekte en oestrogeen-gevoelige maligniteiten. Aanbevolen is om een lijst te maken met indicaties, contra-indicaties en off-label toepassingen, evenals data-highlights die de formuleringen en de ATC-code G03AA09 tonen. In de realiteit adviseren huisartsen en apothekers overleg bij jonge rokers of vrouwen ouder dan 35 jaar bij het voorschrijven van deze anticonceptie.

Samenstelling en Merkenlandschap

Daarbij is het belangrijk om te vermelden dat de internationale niet-eigendomsnaam (INN) voor desogestrel in Nederland in veel gevallen gecombineerd wordt met ethinylestradiol. Houd rekening met de gangbare merknamen zoals Marvelon en Mercilon, die door Organon of MSD in 21- of 28-tablet blisterverpakkingen worden geleverd, met een standaard dosering van 0,150 mg desogestrel plus 0,030 mg ethinylestradiol. Er zijn soms ook varianten met 0,020 mg voor Mercilon. De ATC-code voor deze combinatie is G03AA09. Er zijn ook progestageen-only producten van 75 μg beschikbaar, zoals de Azalia en Cerazette-variante, die via generics verkrijgbaar zijn. Het CBG en de EMA houden de registratie en bijsluiters up-to-date; deze middelen zijn uitsluitend op recept verkrijgbaar. De relevante fabrikanten, zoals Organon, MSD en verschillende generieke bedrijven zoals Teva en Sandoz, zijn opgenomen in de registers. Een tabel met merken, doseringen, verpakkingen en fabrikanten is aan te raden voor een snelle referentie, handig voor apotheken en huisartsen. De sectie is bijzonder nuttig voor patiënten die online willen vergelijken en voor apotheken die informatie verstrekken over de prijzen en beschikbaarheid van desogestrel-producten.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het gebruik van de anticonceptiepil, zoals desogestrel, zijn er belangrijke veiligheidsoverwegingen. Het is essentieel om bewust te zijn van zowel absolute als relatieve contra-indicaties. Absolute contra-indicaties omvatten:

• Zwangerschap: Het gebruik van de pil is absoluut niet veilig.
• Trombo-embolische aandoeningen: Dit geldt voor zowel huidige als eerdere gevallen.
• Ernstige leverziekten: Dit sluit ook levertumoren in.
• Borstkanker: Of een vermoeden hiervan.
• Onverklaarde vaginale bloedingen.
• Ernstige hypertensie: Of cardiovasculaire aandoeningen.

Bij relatieve contra-indicaties is voorzichtigheid geboden. Diabetes met complicaties, migraine met aura, obesitas en roken (vooral bij vrouwen ouder dan 35) zijn belangrijke aandachtspunten. Het is aan te raden om meldingen van bijwerkingen zoals VTE, hypertensie en leverfunctiestoornissen te doen aan Lareb. Zowel patiënten als zorgverleners kunnen dit online regelen.

Het NHG raadt aan om periodiek de bloeddruk te controleren en risicoherijkingen uit te voeren bij veranderingen in de gezondheidstoestand. Een handige checklist kan helpen bij het bepalen wanneer men onmiddellijk moet stoppen en wanneer men een melding bij Lareb moet doen. Voor risicovolle patiënten is het overwegen van een progestageen-only pil of een IUD een alternatief.

Doseringrichtlijnen

Voor de combinatiepil is de standaard dosering 1 actieve tablet dagelijks gedurende 21 dagen, gevolgd door 7 dagen placebo. Dit kan variëren afhankelijk van het merk, met een 28-daagse cyclus als optie. Het is cruciaal om de pil elke dag op hetzelfde tijdstip in te nemen voor optimale effectiviteit.

Bij de progestageen-only pil (zoals het desogestrel 75 μg) is het ook 1 tablet dagelijks. Bij een vertraging van meer dan 12 uur is de bescherming verminderd en is het advies om back-up anticonceptie te gebruiken. Bij overgeven of diarree binnen 3 tot 4 uur na inname moet een extra tablet worden ingenomen.

Voor adolescenten geldt dat het gebruik kan starten na de menarche, met dezelfde dosering als volwassenen. Bij ernstige leverziekte is het gebruik echter gecontra-indiceerd. Medicijnen die enzyminductoren zijn, kunnen extra anticonceptie vereisen. Een overzichtslijst met startregels en een missed-dose algoritme kunnen nuttig zijn voor huisartsen.

Overzicht van interacties

Bij het gebruik van desogestrel zijn er enkele belangrijke interacties om rekening mee te houden. Voornamelijk zijn er CYP3A4-inductoren, zoals bepaalde anticonvulsiva, rifampicine en sommige antituberculaire middelen, die de hormonale spiegels kunnen verminderen, wat leidt tot een verminderde effectiviteit van de anticonceptie. Gedurende de medicatie en 28 dagen na het stoppen met de inductormedicatie is het verstandig om back-up condomen te gebruiken.

Het gebruik van antibiotica (behalve rifampicine) heeft doorgaans geen klinisch relevante impact op de effectiviteit van de pil. Kruidenpreparaten zoals sint-janskruid kunnen wel de effectiviteit verminderen. Hoewel alcohol en voeding geen directe interactie hebben, kan alcohol de therapietrouw beïnvloeden.

Veelvoorkomende geneesmiddelen in Nederland, zoals bepaalde antidepressiva en antiepileptica, moeten gecontroleerd worden via het apothekensysteem. Een apotheker/patiënt-checklist voor het monitoren van interacties is aan te bevelen.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

In Nederland is er een sterke focus op patiëntautonomie en het maken van geïnformeerde keuzes. Websites zoals Thuisarts.nl bieden laagdrempelige informatie over de voor- en nadelen van anticonceptie, en worden regelmatig geraadpleegd voorafgaand aan medische consultaties. De Consumentenbond en vergelijkingssites wijzen op prijsbewustzijn en tonen een voorkeur voor generieke opties.

Hoewel alternatieven zoals condooms makkelijk verkrijgbaar zijn bij winkels zoals Etos en Kruidvat, blijft de orale pil receptplichtig en toegankelijk via de apotheek na verwijzing van een huisarts of gynaecoloog. Jonge vrouwen zijn vaak geïnteresseerd in doorlopende gebruiksopties of progestageen-only anticonceptie, vooral tijdens borstvoeding.

Het is nuttig om gebruik te maken van focusgroepen of enquêtes voor het verzamelen van feedback van patiënten en hen beter te begrijpen. Dit biedt inzicht in hun voorkeuren en gewoonten rondom anticonceptie.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (Apotheek.nl, verzekeringsdekking)

In Nederland is de desogestrel-combinatiepil Rx-only en verkrijgbaar via apotheken, zoals Apotheek.nl. Merken zoals Marvelon en Mercilon worden geleverd door Organon/MSD en er zijn generieke versies beschikbaar.

Wat betreft de vergoeding van de kosten: hormonale anticonceptie valt doorgaans niet onder de basisverzekering voor volwassenen, zoals vastgelegd in de Zorgverzekeringswet. Sommige aanvullende polissen of gemeentelijke regelingen kunnen (gedeeltelijk) vergoeden. Daarnaast vergoeden enkele zorgverzekeraars anticonceptie voor jongeren tot 21 jaar. Het is daarom raadzaam om de polisvoorwaarden te controleren.

Prijsverschillen zijn significant, vooral tussen merkmedicijnen en generics. De Consumentenbond en Apotheek.nl bieden handige vergelijkingen aan. Het farmacie-landschap laat zien dat Etos en Kruidvat geen Rx-pillen verkopen, maar wel informatie en tests aanbieden. De daadwerkelijke verstrekking van de pil gebeurt via apotheekketens en lokale apotheken.

Een handig overzicht omvat:

• Een prijstabel die merk versus generieke prijzen vergelijkt.
• Stappen om vergoeding aan te vragen.
• Een checklist voor patiënten over recept, apotheekkeuze en prijsvergelijking.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Wie op zoek is naar alternatieven voor desogestrel/ethinylestradiol, kan overwegen om combinatietabletten met andere progestagenen te gebruiken, zoals levonorgestrel, gestodeen en drospirenone. Levonorgestrel-combinaties, zoals Microgynon en Alesse, hebben in vergelijkende studies lagere gemelde risico’s op veneuze trombo-embolie (VTE), wat hen vaak als eerste keuze aanbeveelt voor patiënten met een verhoogd tromboserisico.

Daarnaast zijn er drospirenone-bevattende pillen zoals Yasmin, die een ander bijwerkingenprofiel hebben, zoals kaliumretentie, wat ze aantrekkelijk kan maken voor sommige gebruikers. Voor vrouwen die borstvoeding geven, rooksters boven de 35 jaar of vrouwen met een VTE-risico, zijn progestageen-only opties zoals Cerazette en Azalia geschikt.

Informatiebonnen zoals NHG en CBG bieden richtlijnen voor medicijnkeuze. Het is aan te raden om een gedeelde beslisboom in te zetten op relevante webpagina's.

Een tabel met de voordelen en nadelen, als ook VTE-risico-indicatoren en prijsvergelijkingen, kan erg nuttig zijn.

FAQ-sectie

Er zijn veelgestelde vragen die vaak opkomen bij het gebruik van desogestrel. Hier zijn enkele belangrijke:

1) Wat te doen bij een gemiste pil?

- Als de pil minder dan 12 uur te laat is ingenomen, neem deze dan zo snel mogelijk in. Bij meer dan 12 uur, raadpleeg de bijsluiter en overweeg back-up anticonceptie.

2) Kan de pil na de bevalling gestart worden?

- Progestageen-only pillen kunnen direct ingenomen worden bij borstvoeding. Combinaties zijn meestal pas na 6 weken veilig, afhankelijk van het risico.

3) Wordt het vergoed?

- Gewoonlijk niet onder de basisverzekering voor volwassenen. Controleer je aanvullende polis en let op je leeftijd.

4) Hoe meld ik bijwerkingen?

- Dit kan bij Lareb en je huisarts. Ook apothekers kunnen helpen met de rapportage.

5) Is alcoholgebruik toegestaan?

- Er zijn geen directe interacties, maar het kan de naleving van de inname beïnvloeden.

Voor online publicatie kan een uitklapbare lijst of definitielijst worden gebruikt voor snelle antwoorden. Het is ook handig om links naar betrouwbare bronnen zoals Thuisarts.nl, Apotheek.nl, Lareb en CBG toe te voegen. Een data- of checklisttabel kan ook van nut zijn, bijvoorbeeld een beslisboom voor gemiste doses en spoedcriteria.

Richtlijnen voor correct gebruik

Voor een optimale effectiviteit is correct gebruik van de desogestrel pil cruciaal. Ten eerste, kies een startdatum volgens de NHG-richtlijnen, of dit nu op de eerste dag van de menstruatie is of met een zondagstart. Zorg ervoor dat de pil dagelijks op hetzelfde tijdstip wordt ingenomen.

Bij braken binnen 3-4 uur na inname is het belangrijk om een extra tablet te nemen. Overweeg ook noodanticonceptie bij significante vertraging (meer dan 12 uur voor combinatietabletten, meer dan 3 uur bij sommige minipillen).

Apotheken spelen een belangrijke rol in de controle en advisering over medicatie. Apothekers controleren op interacties en begeleiden het hele proces bij gemiste doses. Thuisarts.nl biedt patiëntgerichte instructies en illustraties.

Het is ook aan te raden om de blister verpakking op kamertemperatuur (tussen 20-25°C) in de originele verpakking te bewaren. Digitale content kan nuttig zijn, zoals een stapsgewijze checklist, visuele kalender en een printable medicatiekaart. Een tabel met "wanneer moet ik de huisarts bellen" kan in noodsituaties erg nuttig zijn.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5-7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5-7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5-7 dagen
Utrecht	Utrecht	5-7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5-7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5-9 dagen
Groningen	Groningen	5-9 dagen
Almere	Flevoland	5-9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-9 dagen
Arnhem	Gelderland	5-9 dagen
Zaanstad	Noord-Holland	5-9 dagen
Amersfoort	Utrecht	5-9 dagen
Apeldoorn	Gelderland	5-9 dagen
Den Bosch	Noord-Brabant	5-9 dagen