Domperidon

Basic Domperidon Information

• INN (International Nonproprietary Name): Domperidone
• Brand names available in Netherlands: Motilium, Domstal, Peridys
• ATC Code: A03FA03
• Forms & dosages: Tabletten: 10 mg, orale suspensies: 1 mg/mL
• Manufacturers in Netherlands: Janssen-Cilag, Teva, Sandoz
• Registration status in Netherlands: Op recept verkrijgbaar
• OTC / Rx classification: Receptplichtig

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente literatuur legt de focus op domperidon als prokineticum en anti-emeticum. Het bezit aantoonbare effectiviteit tegen misselijkheid en vertraagde maaglediging. Toch zijn er gerapporteerde cardiovasculaire risico’s, waaronder QT-intervalverlenging en ventriculaire aritmieën. Systematische reviews tonen een matige effectgrootte aan bij functionele dyspepsie en misselijkheid veroorzaakt door chemotherapie. Hogere risico’s worden gezien bij een cumulatieve dosis van meer dan 30 mg per dag, bij gelijke toediening met CYP3A4-remmers en bij patiënten met reeds een verlengd QT-interval. Nederlands onderzoek en adviezen van de Europese Medicijnen Agentschap (EMA) benadrukken de noodzaak voor restricties in dosering en duur van de behandeling. Daarnaast adviseren zij ECG-overwegingen voor risicopatiënten. Richtlijnstudies hebben domperidon vergeleken met metoclopramide. Hierbij blijkt dat beide middelen een gelijke anti-emetische werkzaamheid hebben, maar een verschillend bijwerkingenprofiel; metoclopramide vertoont meer centrale bijwerkingen. Het is belangrijk om op te merken dat veel van de beschikbare data observational zijn en dat de beste bewijskracht beperkt is voor lange termijn gebruik van domperidon voor lactatie-inductie. Hieronder een overzicht van de risico’s versus voordelen van domperidon:

Klinische Effectiviteit In De Nederlandse Context

In Nederland wordt de behandeling met domperidon door huisartsen afgestemd op de NHG-richtlijnen en lokale farmacotherapeutische kaders. De NHG adviseert om domperidon met terughoudendheid te gebruiken. Het middel wordt ingezet voor acute misselijkheid of korte kuren bij functionele maagklachten, met een maximale dagelijkse dosis van ongeveer 30 mg, meestal in de vorm van 10 mg drie keer per dag. Huisartsen wegen de voordelen van domperidon af tegen de mogelijke cardiale risicofactoren en interacties met veelgebruikte medicatie zoals antidepressiva en macroliden. Diagnostiek inclusief ECG voor risicopatiënten en een medicatieoverzicht via huisartseninformatiesystemen (HIS) zijn standaard procedures. Apotheken, zoals Apotheek.nl en grotere ketens, controleren contra-indicaties en adviseren over het melden van verdachte bijwerkingen via Lareb. Voor huisartspraktijken zijn er verschillende overwegingen omtrent indicaties en contra-indicaties. Het kan nuttig zijn om een checklist te hanteren bij het voorschrijven van domperidon, die de volgende elementen omvat:

• Indicaties van gebruik
• Contra-indicaties
• ECG indien nodig
• Meldingsstappen bij bijwerkingen

Indicaties En Uitgebreid Gebruik

De belangrijkste indicaties voor domperidon zijn acute misselijkheid en braken, functionele dyspepsie en tijdelijk gebruik bij vertraagde maaglediging. Internationaal wordt het ook gebruikt als aanvullende therapie bij chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid. Buiten de goedgekeurde indicaties wordt domperidon soms off-label gebruikt om lactatie te stimuleren, omdat het de prolactine-niveaus kan verhogen. Echter, het bewijs en de veiligheid van domperidon voor moedermelkstimulatie blijft controversieel. In Nederland wordt het off-label gebruik van domperidon door sommige moeders besproken op fora zoals Thuisarts.nl en de Consumentenbond. Belangrijk hierbij zijn de risico’s die de NHG en het College ter Beoordeling van Geneesmiddel (CBG) benadrukken; zij adviseren overleg met een behandelend arts. Een definitielijst voor on-label versus off-label gebruik kan hierbij nuttig zijn. Hieronder een kort overzicht van indicaties en hun overeenkomstige bewijskracht:

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het gebruik van domperidon zijn er enkele belangrijke contra-indicaties om in gedachten te houden. Onder deze contra-indicaties zijn:

• Bekende QT-verlenging
• Hypokaliëmie of hypomagnesiëmie
• Gelijktijdig gebruik van sterke CYP3A4-remmers, zoals ketoconazol en erythromycine
• Hartfalen of recente myocardinfarct

De meldingen van Lareb wijzen voornamelijk op hart- en ritmegerelateerde bijwerkingen. Soms kunnen deze bijwerkingen zelfs dodelijke uitkomsten hebben, vooral in combinatie met ongunstige medicatie of bij overdosis. Daarnaast zijn er ook meldingen van neurologische effecten.

Het is cruciaal om de medicatielijsten te screenen en de klinische risicofactoren voor ECG in overweging te nemen. Bij gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding is voorzichtigheid geboden. De medicijnen zijn in de zwangerschap beperkt onderzocht, terwijl domperidon in beperkte mate de borstvoeding passeert. Het is belangrijk om overleg te plegen met een verloskundige of lactatiekundige, evenals de GGD.

Een checklist of flowchart voor contra-indicaties kan erg handig zijn, vooral bij het overwegen van een melding aan Lareb.

Doseringrichtlijnen

De algemene dosering voor volwassenen bedraagt meestal 10 mg, tot 3 keer per dag, met een maximum van 30 mg per dag voor een kortdurende behandeling. Voor kinderen is het belangrijk om de dosering aan te passen op basis van gewicht en dit uitsluitend volgens advies van een specialist of pediater. Er zijn ook orale suspensies en druppels speciaal voor kinderen beschikbaar.

Volgens richtlijnen van het NHG is het aan te raden om laag te starten met de dosis en de behandelduur te beperken, behalve wanneer dit strikt noodzakelijk is. Herhaal de behandeling alleen na een herbeoordeling.

Bij ouderen is extra voorzichtigheid vereist. Door een verminderde eliminatie en verhoogd risico op hartproblemen is een lagere dosering aan te raden, evenals frequente controle. Wanneer CYP3A4-remmers tegelijk worden gebruikt, dient men de dosis te vermijden of te verlagen.

Een tabel met doseringen per leeftijdsgroep en contra-indicaties is aan te bevelen, evenals een tijdlijn voor kortdurend gebruik.

Overzicht van interacties

Domperidon interageert vooral via CYP3A4-routes en kan gecombineerde QT-risico’s verhogen. Het is verstandig om deze medicatie niet te combineren met sterke CYP3A4-remmers zoals ketoconazol en claritromycine, evenals met geneesmiddelen die de QT-interval kunnen verlengen. Sommige antipsychotica en tricyclische antidepressiva vallen onder deze categorie.

Alcohol kan bovendien de cardiovasculaire en neurologische bijwerkingen verergeren. Het is aan te raden om champagne, wijn, of sterke drank te vermijden tijdens de behandeling met domperidon. Voeding kan de absorptie licht beïnvloeden; toediening vóór een maaltijd heeft voorkeur volgens lokale voorschriften.

Apotheekchecklists in Nederland zijn nuttig voor het signaleren van interacties via GIP-systemen. Bij gebruik in combinatie met veelvoorkomende geneesmiddelen zoals paroxetine of macroliden is overleg met de apotheek aan te raden.

Een interactietabel met medicijnklassen en aanbevelingen (te vermijden of te monitoren) is ook een waardevolle aanvulling.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

Patiënten in Nederland gaan vaak eerst online op zoek naar informatie via Thuisarts.nl. Discussies op fora en ervaringen van de Consumentenbond richten zich vooral op de effectiviteit van domperidon bij misselijkheid en de controverses rond het gebruik tijdens de borstvoeding. Het is opvallend dat sommige moeders succes rapporteren met domperidon voor het stimuleren van de melkproductie, terwijl anderen waarschuwen voor mogelijke bijwerkingen. Deze ervaringen circuleren veel op moederforums en in Lareb-meldingen.

Apotheken zoals Etos en Kruidvat krijgen regelmatig vragen over het kopen van 'domperidon zonder recept'. In Nederland wordt gebruikers vaak doorverwezen naar de huisarts of apotheek, aangezien domperidon een receptplichtig middel is.

Cultureel gezien speelt vertrouwen in regulering (CBG, EMA) een grote rol. Veel patiënten vragen naar ECG-controles en verlangen duidelijk advies over risico's en voordelen bij het gebruik van domperidon. Een korte gepersonaliseerde Q&A-lijst en een top-5 van veelgestelde vragen uit Nederlandse fora zou een waardevolle aanvulling zijn.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

In Nederland is domperidon voornamelijk receptplichtig en verkrijgbaar via apotheken, zoals vermeld op apotheek.nl en plaatselijke apotheken. De prijs van domperidon varieert, afhankelijk van het merk en de verpakking. Generieke varianten zoals Teva en Sandoz zijn vaak voordeliger dan het merk Motilium.

Vergoeding van domperidon onder de Zorgverzekeringswet is afhankelijk van het geneesmiddelbeleid en opname op de GVS (Geneesmiddelen Vergoedingslijst). Voor veel kortdurende indicaties is een aanvullende vergoeding niet standaard, wat betekent dat patiënten vaak een eigen bijdrage moeten betalen of declareren bij een aanvullende zorgverzekering, indien van toepassing.

Het online bestellen van domperidon zonder recept is niet alleen risicovol, maar ook illegaal. Apothekers controleren altijd voorschriften en medicatiehistorie voordat ze medicijnen verstrekken.

Een overzicht van prijzen en vergoedingen kan helpen bij het maken van een weloverwogen keuze:

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Bij de behandeling van misselijkheid zijn er verschillende alternatieven voor domperidon, zoals metoclopramide en ondansetron. Metoclopramide, een prokineticum, heeft een hoger risico op extrapiramidale bijwerkingen, terwijl ondansetron, een serotonine-antagonist, vooral wordt toegepast bij chemotherapie.

Domperidon biedt het voordeel van minder centrale bijwerkingen, maar er is een verhoogd risico op hartproblemen. De keuze voor een bepaald middel hangt sterk af van de indicatie:

• Bij acute emesis tijdens chemotherapie kan ondansetron de eerste keuze zijn.
• Bij functionele dyspepsie kunnen H2-blokkers of maagzuurremmers ook een aanvullende rol spelen.

Voor lactatiestoornissen zijn alternatieven zoals domperidon controversieel. Non-farmacologische maatregelen, zoals lactatieondersteuning door een lactatiekundige, worden aanbevolen.

Een vergelijkingstabel met werking, bijwerkingen en contra-indicaties kan nuttig zijn voor een weloverwogen keuze tussen deze geneesmiddelen.

FAQ-sectie (veelgestelde vragen van Nederlandse patiënten)

Er zijn veel vragen die patiënten hebben over domperidon. Hieronder een kort overzicht:

• Hoe snel werkt domperidon? Effect merkt men vaak binnen 30–60 minuten voor misselijkheid. Voor lactatiestimulatie kan het effect variëren van dagen tot weken.
• Is domperidon veilig bij borstvoeding? Gebruik alleen na overleg; het kan melkproductie stimuleren, maar er zijn risico’s.
• Kan ik domperidon kopen bij Etos/Kruidvat? Nee—het is een Rx-medicijn en alleen op recept verkrijgbaar via de apotheek.
• Moet ik bijwerkingen melden? Ja, meld deze via Lareb.
• Wat te doen bij interacties met alcohol? Vermijd alcohol tijdens het gebruik van domperidon.

Meer informatie en richtlijnen zijn te vinden op bronnen zoals Thuisarts.nl, Lareb en het CBG.

Richtlijnen voor correct gebruik

Het is essentieel om domperidon correct te gebruiken. Volg altijd de voorschriften van de huisarts. Hier zijn enkele praktische richtlijnen:

• Houd je aan de maximale dosering (meestal 10 mg, 3× daags) en de aanbevolen behandelduur.
• Informeer je arts over andere medicijnen en supplementen die je gebruikt.
• Laat een ECG maken als er een voorgeschiedenis van hartritmestoornissen is.
• Vermijd gelijktijdige inname van sterke CYP3A4-remmers en alcohol.
• Stop en raadpleeg een arts bij klachten zoals duizeligheid of hartkloppingen.

Bij gebruik tijdens de borstvoeding is overleg met een verloskundige aan te raden. Apothekers kunnen advies geven en controleren op bijwerkingen, en het is belangrijk om te zorgen dat het medicijn buiten bereik van kinderen wordt bewaard.