Efavirenz

Basic Efavirenz Information

• INN (International Nonproprietary Name): Efavirenz
• Brand names available in Netherlands: Stocrin, Atripla, Efavirenz Mylan
• ATC Code: J05AG03
• Forms & dosages: Tablets (200 mg, 600 mg)
• Manufacturers in Netherlands: Mylan, Zentiva, Teva
• Registration status in Netherlands: Geregistreerd door FDA sinds 1998 en EMA sinds 1999
• OTC / Rx classification: Rx-only

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente literatuur bevestigt dat efavirenz (INN: efavirenz) effectieve HIV‑1‑suppressie biedt als onderdeel van combinatietherapie. Echter, wereldwijd zijn er steeds meer aanbevelingen om dolutegravir te prefereren. Dit komt voort uit de vastgestelde gunstiger bijwerkingen, vooral betreffende het centrale zenuwstelsel (CNS), en een beter resistentieprofiel. Efavirenz heeft een ATC-code van J05AG03 en een WHO DDD van 0,6 g/dag. Als belangrijke mijlpalen worden vermeld dat het geneesmiddel sinds 1998 door de FDA en sinds 1999 door de EMA is geregistreerd. Het staat ook op de WHO‑essentiële geneesmiddelenlijst. Nieuwere studies benadrukken de farmacogenetische invloed van CYP2B6‑polymorfismen. Deze genetische variaties kunnen de plasma-expositie en bijwerkingen van efavirenz beïnvloeden, wat van belang is voor doseringsonderzoek en analyses van de langdurige veiligheid. In de Nederlandse praktijk moet er aandacht zijn voor individuele risico's. Dit omvat overleg met HIV-expertise teams en mogelijk farmacogenetische testing bij ongewone bijwerkingen. Visuele data, zoals tabellen die de prevalentie van de CYP2B6-variant en bijwerkingsfrequenties weergeven, kunnen erg nuttig zijn voor zorgverleners.

Klinische Effectiviteit In De Nederlandse Context

In Nederland wordt efavirenz zelden door huisartsen zelfstandig voorgeschreven. De NHG‑richtlijnen adviseren verwijzing naar HIV‑specialisten en GGD's bij verdenking of behandeling van HIV of post-expositie profylaxe (PEP). Efavirenz wordt meestal voorgeschreven in combinatie met andere middelen, zoals efavirenz/emtricitabine/tenofovir (Atripla). Het gebruik is effectief bij een once-daily dosering van 600 mg. De rol van huisartsen is van groot belang bij het signaleren van bijwerkingen en de coördinatie van PEP. Bijwerkingen zoals depressie en duizeligheid vereisen een snelle terugkoppeling naar de specialist. Een praktische aanbeveling is het gebruik van lokale zorgpaden, waaronder het GGD en HIV‑centrums. Zorgverleners kunnen Apotheek.nl raadplegen voor informatie over voorraad en leveringen, en moeten de CBG/EMA-informatie controleren voor contra‑indicaties. Een lijst met triagecriteria, zoals psychiatrische voorgeschiedenis, zwangerschap en leverfunctiestoornissen, is aanbevolen voor een overzichtelijke en veilige behandeling.

Indicaties En Uitgebreid Gebruik

De hoofdindikatie van efavirenz is de behandeling en preventie van HIV‑1. Dit gebeurt doorgaans in combinatie met andere antiretrovirale middelen als onderdeel van een combinatie‑therapie. Het wordt ook ingezet in PEP-regimes, meestal over een periode van 28 dagen. Efavirenz is nooit bedoeld als monotherapie. De typische dosering voor volwassenen is 600 mg eenmaal per dag, hetzij met of na voedsel. Voor kinderen zijn er pediatrische formuleringen beschikbaar, waaronder 50 mg capsules en gewichtsgeschikte doseringen. De behandelduur is doorgaans levenslang voor langdurige suppressieve ART, terwijl PEP kortdurend is en doorgaans 28 dagen bedraagt. Een overzichtelijke lijst van indicaties en combinatiebehoeften wordt aanbevolen. Dit omvat gegevens over de noodzaak van een NRTI-backbone, bijvoorbeeld lamivudine in combinatie met tenofovir of emtricitabine. Ook is het belangrijk om WHO-aanbevelingen te vermelden, aangezien vele landen efficiënter zijn overgestapt naar dolutegravir-gebaseerde regimes.

Samenstelling en merkenlandschap (INN, CBG-status)

Bij de behandeling van HIV-1 speelt efavirenz (INN: efavirenzum) een cruciale rol. Dit medicijn, een niet-nucleoside reverse transcriptase-inhibitor (NNRTI), is in Nederland beschikbaar onder handelsnamen zoals Stocrin en Atripla (een vast-dosis combinatie). De generieke versies worden aangeboden door leveranciers als Mylan, Teva en Zentiva.

De ATC-codes zijn J05AG03 voor monotherapie en J05AR06 voor de combinatie met emtricitabine en tenofovir. Belangrijk om te vermelden is dat zowel het CBG als de EMA registratiegegevens hebben voor efavirenz, dat nog steeds alleen op recept verkrijgbaar is in Nederland. Een overzichtstabel met merken, doseringen (zoals 200 mg, 600 mg en pediatrische 50 mg), fabrikanten en verpakkingen (blister of flacon) is aan te raden voor de apotheekprocessen.

Apotheken in Nederland kunnen Apotheek.nl raadplegen voor actuele inkoopinformatie. Het is eveneens belangrijk om te weten dat vestigingen zoals Etos en Kruidvat geen receptgeneesmiddelen verkopen, en dat levering via apotheekketens wel mogelijk is. Voor beleidsmakers en inkopers is het van belang om de WHO-prekwalificatie van generieke leveranciers te overwegen.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Vragen over de veiligheid van efavirenz zijn van groot belang. De belangrijkste absolute contra-indicaties zijn bekende hypersensitiviteit aan het medicijn en ernstige leverinsufficiëntie. Relatieve contra-indicaties omvatten een geschiedenis van psychiatrische aandoeningen, zoals depressie en psychose, evenals epilepsie en situaties met zwangerschap of kinderbijslagen waar teratogeniciteitsrisico's aanwezig zijn.

Data van Lareb benadrukken de noodzaak tot het melden van ernstige bijwerkingen met betrekking tot het centraal zenuwstelsel en huidreacties, zoals rash of zeldzame aandoeningen zoals Stevens-Johnson syndroom. Patiënten en apotheken wordt aangeraden verdachte bijwerkingen onmiddellijk te melden. Een checklist bij de uitgifte kan helpen bij het beoordelen van belangrijke factoren zoals de psychische voorgeschiedenis en leverfunctie.

Doseringrichtlijnen

Een standaard volwassenen dosis voor efavirenz is 600 mg eenmaal daags, bij voorkeur met of na de maaltijd. De WHO definieert de dagelijkse dosis (DDD) voor efavirenz als 0,6 g/dag. Voor kinderen die ≥ 35 kg wegen, geldt dezelfde dosis van 600 mg. Bij een gemiste dosis wordt aangeraden deze zo snel mogelijk in te nemen, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis; dubbel doseren is niet toegestaan.

Bij een overdosis kunnen ernstige symptomen optreden, zoals CNS-symptomen. Ondersteunende zorg en mogelijk actieve kool zijn aan te raden. Voor zorgprofessionals in Nederland is vermelding van de NHG-overleg en apotheekfiches nuttig. Een tabel met doseringen per gewichtscategorie en formuleringen (zoals 200 mg en 50 mg capsules) biedt snel inzicht.

Het is belangrijk om voorzichtig te zijn bij patiënten met matige tot ernstige leverstoornissen.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties in Nederland)

Wanneer efavirenz in behandeling is, is er aandacht nodig voor interacties. Dit medicijn is een sterke inductor en inhibitor van CYP‑enzymen, zoals CYP2B6 en CYP3A4, wat leidt tot veel klinisch relevante interacties. Het is belangrijk om contra-indicaties te herkennen, met name met middelen zoals voriconazol, sommige benzodiazepinen, ergot-derivaten en St. John’s Wort. Vooral voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van hormonale anticonceptie, omdat de effectiviteit kan afnemen.

Alcohol kan de bijwerkingen van het centrale zenuwstelsel verergeren, wat de kans op slaperigheid en coördinatieverlies verhoogt. Het is cruciaal om patiënten hierover goed te informeren en te waarschuwen.

In Nederland moeten apothekers zorgvuldig controleren op interacties met veelvoorkomende geneesmiddelen zoals statines, antipsychotica en antidepressiva via het farmaceutisch informatiesysteem. Een interactietabel en checklist zijn aan te raden om deze risico’s in kaart te brengen.

Data-highlights:

• Absolute contra-indicaties: voriconazol, benzodiazepinen, ergot-derivaten, St. John’s Wort.
• Veelvoorkomende waarschuwingen bij hormonale anticonceptie.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

In Nederland zijn patiënten vaak goed geïnformeerd en gebruiken zij platforms zoals Thuisarts.nl en de Consumentenbond voor informatie over efavirenz en HIV. Echter, het stigma rond HIV kan hun therapietrouw en bereidwilligheid om informatie te delen beïnvloeden.

Thuisarts.nl biedt duidelijke uitleg over HIV en medicatie, waarbij patiënten specifieke informatie zoeken over bijwerkingen, waaronder levendige dromen en depressieve symptomen. Reviews op de Consumentenbond passen het belang van prijs en beschikbaarheid aan, wat voor verwarring kan zorgen. Het is essentieel om te benadrukken dat efavirenz alleen op recept verkrijgbaar is en niet bij drogisterijen zoals Etos of Kruidvat.

Apotheek.nl en apotheekketens spelen een belangrijke rol bij medicatiebegeleiding. Om patiënten optimaal te ondersteunen, zijn er culturele adviespunten:

• Begrijp het stigma rondom HIV.
• Bespreek privacy bij herhaalmedicatie.
• Bied Nederlandstalige en meertalige voorlichtingsmaterialen aan.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

In Nederland is efavirenz verkrijgbaar via apotheken onder namen zoals Stocrin, Atripla, en generieke versies van Mylan en Teva. De vergoeding valt meestal onder de Zorgverzekeringswet als specialistisch geneesmiddel binnen de basisverzekering, vaak via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) of ziekenhuisbeleid, waarbij de procedures kunnen verschillen.

Voor consumenten is het raadzaam om prijsindicatoren te raadplegen op Apotheek.nl. Het kopen van efavirenz online wordt ten zeerste afgeraden wegens vaak illegale praktijken. Apotheken hanteren hun eigen afleverkosten en een wettelijke eigen bijdrage kan van toepassing zijn, afhankelijk van speciale regelingen. Voor beleidsmakers en apotheken is een tabel met prijzen, vergoedingsstatus en benodigde machtigingen nuttig.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Naast efavirenz zijn er alternatieven beschikbaar zoals andere NNRTI’s, zoals nevirapine, rilpivirine en etravirine, evenals integraase-remmers zoals dolutegravir. Vanwege de betere bijwerkingenprofielen krijgen deze alternatieven vaak de voorkeur.

Bij een vergelijking van dolutegravir met efavirenz blijkt dat dolutegravir minder centrale zenuwstelsel bijwerkingen heeft en gunstigere weerstandskarakteristieken biedt. Dit heeft geleid tot een verschuiving in veel richtlijnen en lokale behandelcentra naar het switchen naar dolutegravir.

De keuze voor een behandeling is afhankelijk van comorbiditeiten, een zwangerschapswens, mogelijke interacties en beschikbaarheid via de verzekering. Een vergelijkingstabel met effectiviteit, bijwerkingen en contra-indicaties kan nuttig zijn voor het maken van beslissingen in de klinische praktijk.

FAQ-sectie (kort, klinisch en praktisch)

Wat is efavirenz? Een antiretro viraal middel, gecategoriseerd als NNRTI, dat wordt gebruikt bij HIV-1 infectie.

Hoeveel mg per dag? Voor volwassenen: 600 mg eenmaal daags bij voorkeur met voedsel.

Is het veilig tijdens zwangerschap? Dit moet zorgvuldig worden afgewogen, vooral bij vruchtbare vrouwen zonder effectieve anticonceptie, vanwege risico op teratogeniciteit.

Waar kan ik het krijgen? Slechts op recept via apotheken (zoals Apotheek.nl), niet bij drogisterijen.

Wat te doen bij bijwerkingen? Meld ernstige bijwerkingen bij Lareb en consulteer een specialist. Milde CNS-symptomen verbeteren vaak binnen weken.

Kan ik het online kopen? Dit wordt afgeraden en is vaak illegaal; aankoop moet via een apotheek en specialist.

Voor eenvoudige toegang aan informatie, kan een lijst met nuttige links zoals Thuisarts.nl, Lareb en CBG nuttig zijn.

Richtlijnen voor correct gebruik

Efavirenz dient eenmaal daags in te nemen, bij voorkeur met voedsel om de absorptie te verbeteren. Bewaren onder 30°C, dried en uit direct licht. Bij een gemiste dosis geldt: neem het zo snel mogelijk in, maar verdubbel de dosis nooit.

Bij een overdosis is ondersteunende zorg noodzakelijk. Het controleren van leverfuncties voorafgaand aan en tijdens de behandeling is cruciaal. Het is ook van belang de psychiatrische voorgeschiedenis te screenen en over anticonceptie te overleggen.

Apothekers kunnen medicatiebeoordelingen uitvoeren via Apotheek.nl en adviseren om bijwerkingen bij Lareb te registreren. Voor voorschrijvers in Nederland is het essentieel om de NHG-aanbevelingen en lokale HIV-zorgpaden te volgen. Zorg voor duidelijke gebruiksinformatie en een checklist voor apotheekuitgifte, evenals een tabel met opslag- en handlingsinstructies.

Stad	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5–7 dagen
Utrecht	Utrecht	5–7 dagen
Maastricht	Limburg	5–9 dagen
Groningen	Groningen	5–9 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5–7 dagen
Arnhem	Gelderland	5–9 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5–9 dagen
Almere	Flevoland	5–7 dagen
Zwolle	Overijssel	5–9 dagen