Flexeril

Basic Flexeril Information

• International Nonproprietary Name (INN): Cyclobenzaprine
• Brand Names Available In Netherlands: Cyclobenzaprine (Flexeril)
• ATC Code: M03BX08
• Forms & Dosages: Tablets (5 mg, 10 mg), Extended-release capsules (15 mg, 30 mg)
• Manufacturers In Netherlands: Apotex
• Registration Status In Netherlands: Prescription only (Rx)
• OTC / Rx Classification: Prescription only

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente literatuur laat zien dat cyclobenzaprine (INN: cyclobenzaprine) bij acute musculoskeletale spierspasmen kortdurend pijnverlagend en functioneel verbeteren kan geven, maar het klinische voordeel is meestal matig en tijdelijk. Systematische reviews rapporteren een vermindering van spierspasmen en lichte pijnreductie binnen de eerste 1–2 weken. Hierbij is er echter een verhoogde kans op sedatie en anticholinerge bijwerkingen. Aanbevelingen benadrukken dat de behandeling met cyclobenzaprine beperkt moet blijven tot maximaal 7–21 dagen en dat het gebruik bij chronische spasticiteit of pediatrische patiënten moet worden vermeden. Belangrijke veiligheidsbevindingen wijzen op een risico op ernstige hartritmestoornissen en interacties met bepaalde medicijnen, zoals MAOI. Ouderen en patiënten met leverinsufficiëntie zijn extra kwetsbaar voor deze risico’s. Verder blijkt uit onderzoek dat extended-release (Amrix) minder vaak in de EU wordt bestudeerd dan IR-tabletten. De effectgrootte en bijwerkingen verschillen per formulering. In Nederland is het essentieel dat het bewijs wordt afgezet tegen NHG‑praktijken en de eerstelijnszorg. Kleine voordelen van cyclobenzaprine kunnen mogelijk beter worden opgevangen door adviezen over beweging, oefentherapie, en pijnstilling. Een data-samenvatting of een vergelijkende RCT-tabel is aanbevolen voor praktijken.

Klinische Effectiviteit In De Nederlandse Context

Binnen de huisartsenpraktijk in Nederland wordt de behandeling van acute lage rugpijn en spierspasmen primair niet-medicamenteus benaderd. NHG-richtlijnen adviseren gericht op voorlichting, beweging en eventueel het gebruik van korte cycli van NSAID of paracetamol voor pijnmanagement. Cyclobenzaprine is geen routinekeuze in veel NHG-adviezen, maar kan bij geselecteerde patiënten worden overwogen als aanvulling op fysiotherapie en pijnondersteuning, uitsluitend kortdurend (7–21 dagen). Het is cruciaal dat doseringsschema’s en contra-indicaties strikt worden gevolgd. Risico’s zoals sedatie en anticholinerge effecten wegen vaak zwaarder bij ouderen en patiënten met bestaande comorbiditeit. Huisartsen geven vaak prioriteit aan veilige alternatieven en informeren patiënten over rijvaardigheid en arbeid. Het voorschrijven gebeurt via de apotheek, waarbij patiënten worden geïnformeerd over mogelijke interacties en de meldingsplicht bij Lareb. Een praktische tool, zoals een beslisboom voor huisartsen (inclusief indicaties, contra-indicaties en opvolging), is aanbevolen in de vorm van een flowchart.

Indicaties En Uitgebreid Gebruik

Cyclobenzaprine (Flexeril) wordt hoofdzakelijk gebruikt voor acute, pijnlijke actieve spierspasmen van musculoskeletale oorsprong. Het dient als tijdelijke adjuvans bij rust en therapie. Cyclobenzaprine is niet geïndiceerd voor spasticiteit door centrale neurologische aandoeningen, zoals cerebrale parese, en het wordt niet aanbevolen voor kinderen. Indicaties voor het gebruik in de praktijk omvatten: acute lage rugpijn, whiplash-achtige spierspasmen, en posttraumatische spierkramp als onderdeel van multimodale therapie. Off-label gebruik komt voor, maar wordt afgeraden wegens gebrek aan data en mogelijke veiligheidsrisico’s. Bij patiënten met matige tot ernstige pijn kan cyclobenzaprine worden gecombineerd met analgetica. Echter, gelijktijdig gebruik van andere sedativa verhoogt de risico’s van bijwerkingen. Aanbevolen presentaties zijn tablets van 5 mg of 10 mg en uitgebreide-release (ER) capsules van 15 mg of 30 mg, afhankelijk van de beschikbaarheid en tolerantie van de patiënt. Een duidelijke definitielijst met indicaties, contra-indicaties en het doel van de behandeling is aanbevolen voor nuttig gebruik in de klinische setting.

Samenstelling en merkenlandschap (INN, CBG-status)

Cyclobenzaprine is de actieve stof die vaak wordt aangetroffen in pijnstillende medicatie zoals Flexeril. Deze stof valt onder de ATC-code M03BX08, die andere centraal werkende spierontspanners omvat. Over de hele wereld zijn er verschillende merken beschikbaar, waaronder Flexeril, Amrix, Fexmid en FusePaq Tabradol. In Nederland is cyclobenzaprine speciaal beschikbaar als 10 mg tablet onder het merk van Apotex, verpakt in een blister met tien tabletten.

Wat betreft de wettelijke status is cyclobenzaprine in de meeste landen voorschriftplichtig (Rx). Dit betekent dat het alleen verkrijgbaar is op recept van een arts. In Nederland is de goedkeuring van het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) vereist. Voor de Europese Unie wordt cyclobenzaprine ook goedgekeurd door EMA (European Medicines Agency) waar dat van toepassing is. In de Verenigde Staten is de merknaam Flexeril gedeeltelijk uit de handel genomen, maar de generieke versies van cyclobenzaprine zijn nog steeds beschikbaar.

Belangrijke fabrikanten van cyclobenzaprine zijn onder anderen Teva, Mylan, Sun Pharma, en Apotex, samen met lokale generieke leveranciers. Wat verpakking betreft, vindt men tabletten in doseringen van 5 of 10 mg, evenals extended-release capsules van 15 of 30 mg en af en toe orale suspensies. In Nederland is het belangrijk om te weten dat deze medicatie alleen via apotheken kan worden verkregen, wat betekent dat drogisterijen zoals Etos en Kruidvat niet bevoegd zijn om Rx-producten te verkopen.

Land	Merknaam	Dosering
Nederland	Cyclobenzaprine	10 mg

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

De absolute contra-indicaties voor het gebruik van cyclobenzaprine zijn cruciaal om in gedachten te houden. In Nederland worden de volgende situaties als essentieel beschouwd: recent myocardinfarct, hartfalen, geleidheidsstoornissen/aritmieën, ernstige leverinsufficiëntie, en bekende overgevoeligheid voor cyclobenzaprine. Dit zijn ernstige aandoeningen waarbij het gebruik van de medicatie absoluut niet wordt aanbevolen.

Daarnaast zijn er ook relatieve contra-indicaties waarmee rekening moet worden gehouden. Voor ouderen is er een verhoogd risico op bijwerkingen zoals sedatie en valgevaar. Andere groepen die extra voorzichtig moeten zijn, zijn personen met matige lever- of nierschade en patiënten die andere CNS-depressiva gebruiken.

Lareb heeft meldingen gedaan over sedatie en het valrisico bij ouderen, evenals potentiële interacties met antidepressiva, wat kan leiden tot een serotoninesyndroom. Het is aan te raden om ongewone bijwerkingen te melden via het Lareb-meldportaal, en apothekers moeten extra counseling geven bij patiënten die meerdere medicaties gebruiken. Een checklist met punten om te controleren, zoals ECG-risico's, medicatie-interacties, leverfunctie, en alcoholgebruik, kan nuttig zijn.

Doseringrichtlijnen

Voor volwassenen is de standaarddosering van cyclobenzaprine doorgaans 5 mg, drie keer per dag. Bij voldoende tolerantie kan deze verhoogd worden naar 10 mg, ook drie keer per dag. De behandelduur is beperkt en ligt doorgaans tussen de 7 en 21 dagen, wat het belangrijk maakt om deze medicatie niet langdurig te gebruiken.

Bij ouderen wordt geadviseerd om te starten met een lagere dosis van 5 mg vanwege een verhoogde gevoeligheid voor anticholinerge en sedatieve effecten. Voor patiënten met leverinsufficiëntie is het raadzaam om met een lagere startdosering te beginnen of het gebruik bij ernstige leverbeschadiging te vermijden.

Als er een dosis wordt vergeten, neem deze dan zo snel mogelijk in, maar verdubbel de dosis niet als de volgende dosis bijna aanstaande is. Bij een overdosis kunnen symptomen zoals CNS-depressie, tachycardie en zelfs convulsies optreden. Dit vereist altijd spoedeisende medische hulp.

Doelgroep	Startdosering	Maximale duur
Volwassenen	5 mg	21 dagen
Ouderen	5 mg	21 dagen
Leverinsufficiëntie	Verlaagde startdosering	21 dagen

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties in Nederland)

Cyclobenzaprine, vaak bekend als Flexeril, heeft belangrijke interacties waar patiënten bewust van moeten zijn. Het gelijktijdig gebruik van MAO-remmers (MAOI) is bijzonder riskant, omdat dit levensbedreigende reacties kan veroorzaken binnen 14 dagen na gebruik. Verder verhoogt de combinatie met serotonerge middelen zoals SSRI’s (bijv. citalopram, sertraline), SNRI’s en tramadol het risico op het serotoninesyndroom.

Daarnaast versterkt het gebruik van cyclobenzaprine in combinatie met andere centrale zenuwstelsel depressiva (CNS-depressiva) zoals benzodiazepines, opioïden en alcohol de sedatieve effecten en kan het leiden tot ademhalingsdepressie.

Bovendien leiden anticholinerge combinaties, bijvoorbeeld met sommige antidepressiva, tot bijwerkingen zoals een droge mond, urineretentie en verwarring, vooral bij oudere patiënten. Hoewel voedingsinteracties relatief beperkt zijn, is het aan te raden om alcohol te vermijden totdat de individuele tolerantie is vastgesteld.

In Nederland zijn er enkele veelvoorkomende combinaties die extra aandacht vereisen, zoals het gelijktijdig gebruik van cyclobenzaprine met SSRI’s, tramadol en slaapmedicatie. Apothekers, vooral op platforms zoals Apotheek.nl, moeten hier alert op zijn. Hieronder een overzicht van enkele interacties:

Interactierende Medicatie	Risiconiveau
MAO-remmers	Hoog
Serotonerge middelen	Hoog
CNS-depressiva	Maatregelen vereist
Anticholinerge middelen	Gemiddeld

Een checklist voor apotheekconsultaties met betrekking tot deze interacties is aanbevolen.

Culturele percepties en patiëntgewoonten (Thuisarts.nl, Consumentenbond feedback)

In Nederland is er een duidelijke voorkeur voor niet-medicamenteuze behandelingen voor klachten zoals rug- en nekpijn. Thuisarts.nl benadrukt het belang van beweging en zelfmanagement, wat een steeds grotere rol speelt in de patiëntenzorg.

Een recent onderzoek van de Consumentenbond toont aan dat patiënten vaak terughoudend zijn om slaapmakende spierenontspanners zoals cyclobenzaprine te gebruiken. Er is een duidelijke voorkeur voor korte, doelgerichte kuren met heldere uitleg over de medicatie. Drogisterijketens zoals Etos en Kruidvat, evenals Apotheek.nl, worden steeds meer gezien als belangrijke informatiebronnen, hoewel alleen apotheken Rx-medicatie mogen verstrekken en consulten kunnen aanbieden.

Veiligheid speelt een rol in de vragen die Nederlandse patiënten stellen. Veel patiënten vragen naar de rijvaardigheid na gebruik van dergelijke geneesmiddelen, werkhervatting en mogelijke bijwerkingen. Ondanks dat misbruik in Nederland minder een probleem lijkt in vergelijking met opioïden, worden combinatiegebruik met alcohol of andere sedativa als zorgelijk beschouwd.

Enkele highlights van Thuisarts.nl en feedback van de Consumentenbond worden aanbevolen:

• Het belang van zelfzorg
• Patiëntenvragen over rijveiligheid
• Apotheekadvies over bijwerkingen

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Cyclobenzaprine is in Nederland verkrijgbaar als generiek middel, zoals de 10 mg tablet van Apotex, maar niet in alle apotheken standaard op voorraad. Het middel is een receptplichtig(Rx) medicijn, en het is niet mogelijk om het via drogisterijen zoals Etos of Kruidvat te kopen.

Onder de Zorgverzekeringswet valt cyclobenzaprine onder de vergoedingen, mits het middel op het Geneesmiddelen Vergoedingssysteem (GVS) staat. De vergoedingen kunnen variëren op basis van de overeenkomsten met zorgverzekeraars en het specifieke verzekeringspolis van de patiënt. Het is aan te raden om Apotheek.nl of de eigen apotheek te raadplegen voor actuele informatie over de beschikbaarheid en prijsvergelijkingen.

Merkvarianten zoals Amrix kunnen duurder zijn in internationaal vergelijkend gebruik. Hieronder een tabel met de beschikbaarheid per leverancier, gemiddelde prijsrange en vergoedingsstatus:

Leverancier	Prijsrange	Vergoedingstatus
Apotex	€5 - €10	Vergoed onder het GVS
Generiek	€4 - €8	Afhankelijk van verzekering
Merkvarianten	€15 - €25	Meestal niet vergoed

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Bij het overwegen van alternatieven voor cyclobenzaprine zijn er verschillende belangrijke geneesmiddelen beschikbaar. Voorbeelden zijn tizanidine (Sirdalud), baclofen, methocarbamol, carisoprodol en metaxalone. De keuze van medicatie hangt af van de indicatie: baclofen en tizanidine worden vaker gebruikt bij spasticiteit veroorzaakt door neurologische aandoeningen, terwijl cyclobenzaprine effectiever is voor acute musculoskeletale spasmen.

Huisartsen, in lijn met de richtlijnen van het NHG, kiezen vaak voor middelen met een gunstiger bijwerkingenprofiel. Dit kan ook de preferentie voor fysieke therapieën of analgetica met zich meebrengen. In Nederland zijn sommige alternatieven niet of beperkt beschikbaar, of ze hebben een ander bijwerkingenprofiel. Voorbeelden hiervan zijn:

• Tizanidine: risico op sedatie en bloeddrukdaling
• Baclofen: kan spierzwakte veroorzaken

Een vergelijkingstabel met indicaties, voor- en nadelen, beschikbaarheid in Nederland en vergoedingsstatus is aan te bevelen:

Geneesmiddel	Indicatie	Beschikbaarheid
Cyclobenzaprine	Acute spasmen	Ja
Tizanidine	Spasticiteit	Beperkt
Baclofen	Spasticiteit	Ja

Als besliskader kan het advies zijn om eerst niet-medicamenteuze opties te overwegen, gevolgd door analgetica. Bij aanhoudende spasmen kan een kortdurende spierontspanner overwogen worden.