Fluorouracil

Basic Fluorouracil Information

• INN (International Nonproprietary Name): Fluorouracil (ook bekend als 5-Fluorouracil, 5-FU)
• Merknaam beschikbaar in Nederland: Efudex, Adrucil, Fluoroplex, Carac, Actikerall, Tolak
• ATC Code: L01BC02
• Vormen & doseringen: Injecties, crèmes (0,5% - 5%)
• Fabrikanten in Nederland: Teva, Mylan, Sandoz, Pfizer, Medac
• Registratiestatus in Nederland: Rx-only (receptplichtig)
• OTC / Rx-classificatie: Alleen op recept verkrijgbaar

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente literatuur bevestigt dat fluorouracil (INN: fluorouracil / 5‑FU) zowel systemisch als topica effectief is: systeemtoepassingen zijn relevant voor colorectale, maag- en borstkanker, terwijl topische toepassingen gericht zijn op actinische keratosen (AK) en oppervlakkige basaalcelcarcinomen. De WHO heeft fluorouracil opgenomen in de essentiële geneesmiddelenlijst, wat de significantie van dit middel onderstreept.

Een belangrijke veiligheidseenheid is de DPYD-test. Patiënten met DPYD-varianten kunnen een verhoogd toxisch risico ervaren bij hoge doseringen van het middel. Daarom bevelen EU-richtlijnen aan om screening uit te voeren in risicoregimes.

Dermatologische gerandomiseerde gecontroleerde studies (RCT’s) tonen aan dat de genezingspercentages voor 5‑FU crème vergelijkbaar zijn met die van imiquimod of cryotherapie bij geselecteerde AK-velden. Hoewel er meer lokale huidreacties geassocieerd zijn met het gebruik van 5‑FU, zijn de systemische bijwerkingen aanzienlijk minder bij correcte toepassing.

Voor systemische behandelingen blijft 5‑FU een basiscomponent in de standaardprotocollen, zoals bolus- en infusieschema's. Er komt steeds meer onderzoek naar lagere-dosis, gepersonaliseerde behandelwijzen op basis van farmacogenetica. De data laten zien dat er topische sterktes zijn variërend van 0,5% tot 5% (waarbij 0,5% overeenkomt met 50 mg/g).

Het is aanbevolen om een vijl te gebruiken voor de vergelijking van sterktes. Daarnaast kan er een tabel met RCT-uitkomsten en een definitielijst voor DPYD/ATC als referentie worden toegevoegd.

Fluorouracil biedt, met zijn wetenschappelijk onderbouwde effectiviteit en veiligheid, belangrijke mogelijkheden in zowel de oncologie als dermatologie. Het is essentieel om bewust te zijn van indicaties, doseringen en mogelijke interacties bij gebruik. Dit zorgt voor een veilige en effectieve toepassing in de zorg.

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het gebruik van fluorouracil, ook wel bekend als 5-fluorouracil, is het van belang om goed geïnformeerd te zijn over contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen. Deze stof kan ernstige bijwerkingen met zich meebrengen, vooral bij bepaalde patiënten.

Absolute contra-indicaties zijn onder andere:

• Bekende overgevoeligheid voor fluorouracil
• Zwangerschap, vanwege teratogene effecten
• Ernstige beenmergsuppressie of actieve infectie

Bij relatieve contra-indicaties moet men rekening houden met:

• Ernstige lever- of nierinsufficiëntie
• Recente hartlijden
• Slechte voedingsstatus

Een bijzonder punt van aandacht is DPYD-deficiëntie. Patiënten met bepaalde DPYD-varianten lopen een hoog risico op levensbedreigende toxiciteit bij systemische toediening van fluorouracil. De EU aanbeveelt screening bij hoge-dose regimes.

Volgens inzichten van Lareb zijn meldingen van onverwachte systemische bijwerkingen na topische toepassing zeldzaam, maar deze worden actief gevolgd. Het is raadzaam om patiënten aan te moedigen Lareb te informeren bij ernstige of ongewone effecten.

Voor vrouwen zijn er strikte richtlijnen: zwangerschap en borstvoeding zijn directe contra-indicaties. Het is noodzakelijk om betrouwbare anticonceptie te gebruiken bij vruchtbare patiënten.

Een pre-treatment checklist is aanbevolen, met punten zoals:

• DPYD screening
• Lever- en creatinineniveaus
• Volledige bloedtelling

Bij twijfel is het advies om contact op te nemen met een oncoloog of dermatoloog. Het rapporteren van bijwerkingen dient gedaan te worden via Lareb en farmacovigilantie.

Doseringrichtlijnen

De doseringsrichtlijnen voor fluorouracil variëren afhankelijk van de formulering en indicatie. Voor topische toepassing zijn de sterktes tussen 0,5% en 5% (0,5% = 5 mg/g; 5% = 50 mg/g).

Algemeen advies is om 1 tot 2 maal daags aan te brengen op de aangedane huid, gedurende een periode van 2 tot 6 weken. De exacte dosering en behandelingsduur zijn afhankelijk van de locatie van de aandoening en de concentratie van de crème.

Sommige fluorouracil crèmes zijn beschikbaar in pompverpakkingen (fluorouracil pomp) of tubes van 20 tot 40 gram.

Voor systemische behandeling is er een voorbeeldschema: 12 mg/kg/dag (maximaal 800 mg/dag) via IV bolus gedurende 4 dagen, gevolgd door 6 mg/kg om de andere dag (maximaal 400 mg/dag) voor vervolgbehandelingen. Hierbij kunnen protocollen variëren afhankelijk van de tumorsoort en eventuele combinatietherapie.

Bij aanpassingen in de dosering is voorzichtigheid geboden bij ernstige lever- of nierinsufficiëntie; dosisreductie kan nodig zijn. Voor kinderen is de veiligheid niet vastgesteld, en ouderen vereisen extra monitoring.

Bewaarcondities zijn cruciaal: vials moeten bij 20 tot 25°C worden bewaard, terwijl crèmes beneden 25°C moeten worden opgeslagen. Het invriezen van deze producten is niet toegestaan.

Overzicht van interacties

Bij het gebruik van fluorouracil zijn er enkele belangrijke interacties om in het oog te houden. De potentiatie van anticoagulantia zoals warfarine kan het risico op bloedingen verhogen. Daarnaast kan de combinatie met allopurinol en metronidazol leiden tot verhoogde toxiciteit.

Voedselspecifieke interacties zijn minder relevant bij topische toepassingen. Echter, systemische alcoholconsumptie kan de lever verder belasten en het risico op toxiciteit verhogen.

In Nederland dienen huisartsen extra alert te zijn op patiënten die vitamine-K antagonisten gebruiken, of antibiotica zoals metronidazol. E-prescribing systemen en GIP/CBG checks zijn belangrijk om eventuele risico's te minimaliseren.

Farmacogenetica speelt een cruciale rol, vooral DPYD-screening kan ernstige interacties voorkomen bij patiënten met een genetische predispositie. Dit versterkt de noodzaak voor medicatiebeoordeling bij iedere voorschrift.

Een lijst met medicatie die extra aandacht vereisen bij controle omvat onder andere:

• Warfarine
• Allopurinol
• Metronidazol
• Combinaties met capecitabine

Betrokkenheid van apothekers is essentieel voor farmacotherapeutisch overleg bij onduidelijkheden.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

De associatie van patiënten met 'chemotherapie' omvat vaak systeemtoxische effecten. Dit beïnvloedt de acceptatie van topische 5-FU als "chemo-zalf", wat for een uitdaging kan zijn in de acceptatie van de behandeling.

Thuisarts.nl biedt toegankelijke uitleg en raadt aan om bijwerkingen met de huisarts te bespreken. De Consumentenbond wijst erop dat zaken als prijs, beschikbaarheid en heldere informatie essentieel zijn voor patiënten.

In de Nederlandse gezondheidspraktijk ontstaat er verwarring omtrent de verkrijgbaarheid van fluorouracil. Apotheekketens bieden de nodige receptgeneesmiddelen aan, terwijl drogisterijen zoals Etos en Kruidvat geen receptplichtige fluoro­uracil verkopen.

Er is ook een cultuurlijke behoefte aan duidelijke instructies over hoe de behandeling het uiterlijk kan beïnvloeden, en over seksuele omgang tijdens de therapie. Praktische tips zijn cruciaal voor het verhogen van de therapietrouw.

Voor patiënten kan een checklist en voorbeeldcommunicatie richting huisartsen en apothekers een waardevolle aanvulling zijn, net als een korte FAQ over de veiligheid voor partners en de impact op werk.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Fluorouracil, ook wel bekend als 5-fluorouracil of 5-FU, is receptplichtig in Nederland. Dit betekent dat een arts een recept moet uitschrijven om het te kunnen verkrijgen. In apotheken zijn generieke injectievials en topische crèmes doorgaans beschikbaar. Merknamen zoals Efudex en Adrucil kunnen echter variëren in voorraad, afhankelijk van de apotheek.

De prijzen voor fluorouracil variëren tussen merk- en generieke versies. Of een patiënt recht heeft op vergoeding van de kosten hangt af van de opname in het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS) en de polisvoorwaarden van hun zorgverzekeraar. Een veelheid van oncologische IV-behandelingen en voorgeschreven topische middelen komen in aanmerking voor vergoeding. Het is echter essentieel om vooraf bij de zorgverzekeraar na te gaan wat de mogelijkheden zijn voor vergoeding.

Apotheekketens en websites zoals apotheek.nl bieden actuele informatie over de beschikbaarheid van fluorouracil. Het is belangrijk om te weten dat drogisterijketens zoals Etos en Kruidvat geen Rx-fluorouracil verkopen.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Er zijn diverse alternatieven voor fluorouracil die beschikbaar zijn, afhankelijk van de indicatie. Voor systemische behandelingen zijn er middelen zoals capecitabine, een orale prodrug van 5-FU, evenals gemcitabine en tegafur-combinaties. Voor topische toepassingen zijn opties zoals imiquimod, diclofenac 3% gel, photodynamische therapie (PDT) en cryotherapie beschikbaar.

Capecitabine wordt vaak voorgeschreven als een veelgebruikte prodrug, vooral in de behandeling van verschillende tumoren. De keuze tussen deze middelen hangt af van de tumorsoort, voorkeur van de patiënt en het bijwerkingenprofiel. In Nederland geven dermatologen en huisartsen vaak de voorkeur aan deze alternatieven op basis van de aanbevelingen van het NHG en beschikbaarheid.

Bij patiënten die minder last willen van intensieve lokale huidreacties kan diclofenac of PDT de voorkeur krijgen. Wanneer er uitgebreide actinische keratosis aanwezig is, is 5-FU echter een effectieve keuze. Voor systemische oncologie wordt capecitabine veelal geselecteerd voor thuisgebruik, terwijl 5-FU wordt gebruikt in een gecontroleerde intravasculaire setting.

FAQ-sectie

Een aantal vragen komt vaak naar voren bij het gebruik van fluorouracil. Hier zijn enkele belangrijke vragen en antwoorden:

• Is 5-FU crème veilig tijdens zwangerschap? Nee, het gebruik is absoluut contra-indicated. Het is belangrijk om betrouwbare anticonceptie te gebruiken en dit met de arts te overleggen.
• Waar kan ik 5-fluorouracil-crème kopen? Alleen op recept bij de apotheek, zoals gecheckt op apotheek.nl; het is niet verkrijgbaar via Etos of Kruidvat.
• Wat betekent 50 mg/g? Dit verwijst naar een 5% crème (50 mg fluorouracil per gram).
• Moet ik DPYD-testen? Dit wordt aanbevolen bij systemische hoge dosissen; overleg dit met de oncoloog.
• Hoe meld ik bijwerkingen? Meld ernstige of onverwachte bijwerkingen bij Lareb en uw voorschrijvend arts.
• Betaalt de zorgverzekeraar het? Dit hangt af van opname in het GVS en de polis; controleer dit bij uw verzekeraar en vraag om eventuele machtigingen.

Richtlijnen voor correct gebruik

Bij het aanbrengen van topische 5-FU is het belangrijk om enkele praktische richtlijnen te volgen:

• Draag altijd handschoenen om contact met gezonde huid te vermijden.
• Breng een dunne laag aan op de aangedane plekken, zoals voorgeschreven.
• Bescherm de behandelde huid tegen de zon door zonnebrandcrème en bedekkende kleding te gebruiken.
• Vermijd het gebruik van cosmetica op de behandelde plek, tenzij de arts anders aangeeft.
• Bij het gebruik van pompverpakkingen, volg de hygiëne-instructies nauwkeurig.
• Bewaar tubes en pompen onder 25°C en buiten bereik van kinderen.

Bij systemische toediening is het cruciaal om precies volgens ziekenhuisprotocollen te werken. Controleer regelmatig bloedtellingen en houd de lever- en nierfuncties in de gaten. DPYD-screening is waar nodig ook belangrijk. Restanten van de crème dienen te worden verwijderd als cytostaticum afval, via de richtlijnen van de apotheek; nooit in de huisafvoer wegspoelen zonder advies.

Bij tekenen van systemische toxiciteit, zoals ernstige diarree, mucositis of koorts, is het belangrijk om onmiddellijk de huisarts of dermatoloog te bellen.