Hydroxychloroquine

Basisinformatie over Hydroxychloroquine

• Internationaal Niet-Eigenaar Naam (INN): Hydroxychloroquine
• Beschikbare Merknamen in Nederland: Plaquenil, Quinoric, Hydroquin, APO-Hydroxychloroquine
• ATC-code: P01BA02
• Vormen & doseringen: Tabletten van 200 mg
• Fabrikanten in Nederland: Sanofi, Apotex, andere lokale fabrikanten
• Registratiestatus in Nederland: Voorgeschreven medicatie (Rx)
• OTC / Rx-classificatie: Alleen op recept

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente onderzoeken rond hydroxychloroquine tonen een dubbel beeld: gevestigde immunomodulerende en antimalariacontext versus teleurstellende resultaten in COVID-19.

Mechanistisch werkt hydroxychloroquine via verhoging van endosomale pH en modulatie van immuuncelreacties. De ATC-code P01BA02 bevestigt de aminochinoline‑klasse.

Grootschalige RCT’s voor SARS‑CoV‑2 lieten geen consistente klinische winst zien en benadrukten risico’s zoals QT‑verlenging en cardiotoxiciteit.

Voor chronische indicaties zoals systemische lupus erythematosus (SLE) en reumatoïde artritis is er echter solide langetermijndata die effectiviteit en veiligheid onder toezicht aantonen.

Belangrijke veiligheidsbevindingen zijn onder andere retinopathie bij cumulatieve doses en zeldzame cardiomyopathie. Daarom worden baseline- en periodieke oogcontroles aanbevolen.

Er is een trend van hernieuwde interesse in farmacovigilantie en real-world evidence, met Lareb‑meldingen in Nederland als belangrijk onderdeel.

Een korte tabel kan inzicht geven in het niveau van bewijs van de verschillende studies, zoals RCT's, cohortstudies en case reports. Deze gegevens helpen bij het begrijpen van de relevantie van hydroxychloroquine in de huidige medische praktijken.

Klinische Effectiviteit in de Nederlandse Context

In Nederland is hydroxychloroquine primair ingebed in specialistische zorg, vooral binnen de reumatologie en dermatologie. Bij malaria‑profylaxe en behandeling wordt hydroxychloroquine ook voorgeschreven.

Huisartsen volgen de NHG-richtlijnen en verwijzen patiënten naar specialisten voor de start en monitoring bij chronisch gebruik. Thuisarts.nl biedt patiënten heldere adviezen over het gebruik en de bijwerkingen van hydroxychloroquine.

Het CBG en de EMA definiëren de wettelijke kaders in Nederland, waarbij hydroxychloroquine enkel op recept verkrijgbaar is. Huisartsen mogen dit medicijn herhalen en monitoren in samenwerking met specialisten, maar starten meestal niet bij complexe auto-immuun indicaties.

Lareb speelt een rol in het signaleren van bijwerkingen en verstrekt Nederlandse melddata over deze medicatie. Een goede praktijk is om meldsystemen te integreren met de apotheek en medicatieoverzichten binnen het HIS.

Met de integratie van dergelijke systemen kan de praktijkvoering rondom hydroxychloroquine in Nederland verbeterd worden. Dit zal bijdragen aan een hogere mate van toezicht en veiligheid voor patiënten.

Indicaties en Uitgebreid Gebruik

Hydroxychloroquine wordt onder andere gebruikt voor de behandeling en profylaxe van malaria (kortdurend), en als een langdurige therapie voor reumatoïde artritis en systemische lupus erythematosus.

Voor malaria is het behandelregime vaak als volgt: initieel 800 mg, gevolgd door 400 mg op 6, 24 en 48 uur, met een totaal van 2 g. Voor profylaxe gelden 400 mg wekelijks, te starten 1–2 weken voor het reizen.

Voor RA en SLE is het gebruik typisch 200–400 mg per dag, aangepast aan de klinische respons en het risico van de patiënt.

Bij speciale populaties zijn er aanpassingen nodig, zoals bij gewicht, nier- of leverinsufficiëntie en kinderen waarbij gewicht-gebonden dosering noodzakelijk is.

Buiten etikettering worden soms off-label immuunmodulerende toepassingen onderzocht, maar altijd onder een specialistische beslissing. Dit vereist zorgvuldige monitoring door medische professionals.

Het is essentieel dat patiënten goed worden geïnformeerd over de indicaties, het gebruik, de dosering en de monitoring van hydroxychloroquine om mogelijke bijwerkingen te minimaliseren.

Samenstelling en Merkenlandschap (INN & CBG-status)

De INN van dit middel is Hydroxychloroquine, en de farmaceutische vorm is uitsluitend beschikbaar als tabletten van 200 mg. Momenteel zijn er geen crèmes of injecties commercieel beschikbaar.

Internationaal bestaan er verschillende merknamen voor hydroxychloroquine, waaronder Plaquenil, Quinoric, en Hydroquin. In Nederland is hydroxychloroquine RX-plichtig, wat betekent dat het alleen via apotheken verkrijgbaar is.

Het is belangrijk om te weten dat over-the-counter verkoop door ketens zoals Kruidvat of Etos niet is toegestaan voor Rx-geneesmiddelen. Advertenties voor “hydroxychloroquine kopen zonder recept” zijn onjuist en kunnen risicovol zijn voor patiënten.

Voor patiënten die meer informatie willen over de beschikbare merken en hun fabrikanten bestaat er de mogelijkheid om een tabel te raadplegen voor merknamen, fabrikanten en standaardverpakking.

Behandelend artsen en apothekers kunnen helpen bij het verkrijgen van deze informatie en adviseren over de meest geschikte opties. Kennis over de beschikbare merken en juiste toepassing van hydroxychloroquine is van groot belang voor de veiligheid en effectiviteit van de behandeling.

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het voorschrijven van hydroxychloroquine is het essentieel om te letten op zowel absolute als relatieve contra-indicaties. Absolute contra-indicaties zijn onder andere:

• Bekende overgevoeligheid voor hydroxychloroquine of 4-aminoquinolines.
• Bestaande retinopathie.
• Jonge kinderen (<6 jaar voor tabletformulering).
• Ernstige lever- of nierschade.

Relatieve contra-indicaties omvatten psoriasis, porfyrie, en bestaande cardiale geleidingsstoornissen, zoals QT-verlenging. Ook personen met G6PD-deficiëntie dienen extra voorzichtig te zijn. Dit geldt eveneens voor patiënten die andere QT-verlengende middelen gebruiken. Volgens meldingen bij Lareb in Nederland zijn visusstoornissen, zeldzame cardiotoxiciteit, en hypoglykemie belangrijke aandachtspunten. Deze signalen vereisen directe melding en rapportage. Het is aan te raden om praktische voorzorgsmaatregelen te treffen, zoals het uitvoeren van een baseline oogonderzoek, een ECG bij risicopatiënten, en regelmatige controles van nier- en leverfunctie. Een medicatie-review via de apotheek is ook noodzakelijk. Een checklist voor contra-indicaties en een overzicht van veelvoorkomende Lareb-meldingen kunnen hierbij nuttig zijn.

Doseringrichtlijnen

Voor volwassenen gelden standaarddoseringen van hydroxychloroquine afhankelijk van de indicatie. Voor de behandeling van malaria wordt aanvankelijk 800 mg gegeven, gevolgd door 400 mg op 6, 24, en 48 uur, met een totaal van 2 g. Bij malaria profylaxe is de dosering 400 mg per week, te starten 1-2 weken voor vertrek. Voor reumatoïde artritis en SLE is de dagelijkse dosis 200-400 mg, waarbij de richtlijn is om de dosis idealiter ≤5 mg/kg lichaamsgewicht te houden om het risico op retinopathie te verminderen.

Bij kinderen is het strikt noodzakelijk om op gewicht gebaseerde doseringen toe te passen. Bij nier- of leverinsufficiëntie moet de dosis verlaagd worden, met frequente monitoring. Ouderen dienen voorzichtig met de medicatie te starten. Monitoring is cruciaal, waaronder een baseline controle en jaarlijkse oftalmologische controle bij chronisch gebruik. Bij risico’s is eerdere controle aanbevolen. Het gebruik van een tabel met indicatie, startdosis, onderhoudsdosis en monitoring kan zorgverleners helpen bij de behandeling van hun patiënten.

Overzicht van interacties

Hydroxychloroquine vertoont verschillende interacties die relevant zijn voor de behandeling. Er is een verhoogd risico op QT-verlenging bij gelijktijdig gebruik van macroliden zoals azithromycine, bepaalde antipsychotica, en antidepressiva (SSRI/SNRI), wat ECG-controle vereist. Ook kan het hypoglykemische effecten versterken bij gebruik met insuline of orale antidiabetica, wat kan leiden tot ernstige hypoglykemie. Daarnaast kunnen de niveaus van digoxine beïnvloed worden, waardoor nauwkeurige monitoring aanbevolen is.

Farmaceutische interacties met antacida en mineralensupplementen zijn minimaal, maar de absorptie van hydroxychloroquine kan erdoor beïnvloed worden. Er zijn geen sterke voedingsrestricties, maar matig alcoholgebruik wordt geadviseerd, vooral bij onderliggende leverziekten. Het is raadzaam dat apothekers het medicatieoverzicht controleren, aangezien interactietabellen in het EPD nuttig kunnen zijn voor zorgverleners.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

De publieke perceptie van hydroxychloroquine in Nederland is sterk beïnvloed door media-discussies, vooral tijdens de COVID-periode. Patiënten zoeken vaak naar “hydroxychloroquine ervaringen” en “hydroxychloroquine kopen”. Maar instanties zoals de Consumentenbond en apothekers benadrukken dat het alleen via een recept en apotheek verkrijgbaar is. Voorbeelden van ketens die geen hydroxychloroquine verkopen zijn Kruidvat en Etos. Biedingen online voor “zonder recept” zijn vaak onbetrouwbaar en juridisch problematisch.

Patiëntvragen in de praktijk gaan vaak over bijwerkingen, waaronder haaruitval, en de langdurige veiligheidsmonitoring van het middel. Reviews van verschillende gebruikers tonen aan dat de ervaringen kunnen variëren. Het gebruik van Thuisarts.nl voor betrouwbare patiëntinformatie is aan te raden. Het melden van bijwerkingen aan Lareb en het gebruik van Apotheek.nl of HIS-overleg voor logistieke ondersteuning zijn ook belangrijke stappen voor zorgverleners.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, zorgverzekering)

In Nederland is hydroxychloroquine alleen via apotheken verkrijgbaar met recept. Apotheek.nl en ziekenhuisapotheken verzorgen de distributie.

Er zijn verschillende merken en generieke producten beschikbaar, zoals Plaquenil en generic plaquenil. De prijzen verschillen aanzienlijk; over het algemeen is de generieke variant goedkoper dan het merkproduct.

Wat betreft vergoeding: de behandeling voor chronische aandoeningen zoals reuma en lupus valt meestal onder de geneeskundige zorg. Dit kan onder de basisverzekering of aanvullende regelingen vallen. Het hangt af van het verzekeringscontract en of het medicijn in het verzekeringspakket onder de Zorgverzekeringswet is opgenomen.

Voor kortdurende malariaprofylaxe kunnen eigen betalingen of een vergoeding op indicatie gelden. Het is belangrijk dat patiënten bij hun eigen zorgverzekeraar navragen welke regeling voor hen van toepassing is.

De apotheek kan bovendien helpen met het geven van een rechtstreekse prijsvergelijking en declaratieadvies. Als het gaat om vergoedingen, is het nuttig om een prijsoverzichtstabel per merk of generieke variant te raadplegen. Een stappenplan voor vergoeding kan hierbij ook handig zijn.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Voor wie op zoek is naar alternatieven zijn er verschillende opties. Chloroquine behoort tot dezelfde klasse, maar heeft een hogere toxiciteit. DMARDs zoals methotrexaat, azathioprine en mycofenolaat hebben andere werkingsmechanismen en kunnen ook overwogen worden.

Biologische DMARDs zoals adalimumab en etanercept zijn vaak de keuze voor reumatoïde artritis. Voor malaria zijn artemisinine-ge baseerde combinaties doorgaans eerste keuze in gebieden met resistentie.

Bij de keuze voor een medicijn spelen verschillende criteria een rol, waaronder:

• Indicatie: SLE reageert vaak goed op hydroxychloroquine.
• Veiligheid: Er moet rekening worden gehouden met het retinopathie-profiel.
• Kosten en noodzaak voor monitoring.

Hydroxychloroquine blijft vaak het voorkeursmiddel bij SLE vanwege bewezen mortaliteitsreductie en lange termijn flare-preventie. Het is nuttig om een vergelijkende tabel te raadplegen die de middelen, indicaties, voordelen, nadelen en monitoring beschrijft, met opmerking over kosten-effectiviteit.

Veelgestelde vragen (FAQ)

• Wat is hydroxychloroquine en hoe werkt het? Het is een aminochinoline met antimalariaverleden en immunomodulerende werking; het verhoogt de endosomale pH.
• Is hydroxychloroquine veilig? Veilig mits voorgeschreven en gecontroleerd; risico’s omvatten retinopathie, hartproblemen en hypoglykemie.
• Kan ik hydroxychloroquine zonder recept kopen? Nee, het is Rx-plichtig in Nederland; Kruidvat en Etos verkopen geen Rx-middelen.
• Wat als ik een dosis mis? Neem deze in zodra je eraan denkt, maar neem geen dubbele dosis als het kort voor de volgende dosis is.
• Is het veilig tijdens zwangerschap? Dit moet met de behandelend arts besproken worden; soms kan het worden gecontinueerd bij SLE na risicowaardering.
• Hoe meld ik bijwerkingen? Meld bijwerkingen via Lareb.nl voor Nederlandse meldingen.

Het is aan te raden om voor meer informatie over hydroxychloroquine en mogelijke bijwerkingen Thuisarts.nl, Lareb en Apotheek.nl te raadplegen.

Richtlijnen voor correct gebruik

Voor patiënten is het van belang de volgende praktische stappen te volgen:

• Gebruik hydroxychloroquine alleen op recept.
• Volg de voorgeschreven dosis (meestal 200–400 mg/dag of malaria-schema).
• Voer een baseline oogonderzoek uit vóór de chronische start en zorg voor jaarlijkse controle.
• Informeer de apotheek over alle medicijnen om QT-interacties te voorkomen.
• Meld bijwerkingen aan Lareb en neem contact op met je huisarts bij symptomen zoals visusverlies, hartritmestoornissen of ernstige hypoglykemie.
• Bewaar het medicijn op kamertemperatuur (15–30°C), in de originele verpakking en buiten bereik van kinderen.

Voor huisartsen en specialisten is het belangrijk om de indicatie, dosis en monitoringafspraken goed te documenteren en af te stemmen met de NHG-richtlijnen.