Hydroxyzine

Basic Hydroxyzine Information

• INN (International Nonproprietary Name): Hydroxyzine (hydrochloride, pamoate)

Merknaam beschikbaar in Nederland	ATC Code	Vormen & doseringen	Fabrikanten in Nederland	Registratiestatus in Nederland	OTC / Rx classificatie
Atarax	N05BB01	Tabletten (10/25/50 mg), capsules, siroop (2 mg/ml)	UCB, Pfizer, enz.	Receptplichtig	Rx

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente literatuur bevestigt hydroxyzine als een first‑generation antihistaminicum met anxiolytische en antipruritische effecten. De INN voor dit middel is hydroxyzine, verkrijgbaar in de vormen hydroxyzine hydrochloride en hydroxyzine pamoate. Farmacologisch gezien zijn sedatie en het anticholinerge profiel volop aanwezig, wat betekent dat gebruik kan leiden tot slaperigheid en andere gerelateerde symptomen. Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en PRAC hebben risicobeperkende maatregelen aanbevolen door de mogelijkheid van zeldzame maar ernstige QT‑verlenging. Het is belangrijk om te weten dat farmacovigilantiedata een verhoogd risico aangeven bij hoge doseringen, bij gelijktijdig gebruik van meerdere geneesmiddelen (polyfarmacie) en bij ouderen. De evidence voor het gebruik van hydroxyzine bij angst is kortdurend, maar klinisch bruikbaar in situaties van acute spanning, met een aanbevolen dosering van 50 tot 100 mg per dag verdeeld over meerdere innamen. Voor pruritus, of jeuk, is een dosis van 25 mg, twee tot drie keer per dag (BID–TID), gebruikelijk, met een maximum van 100 mg per dag. Studies vergelijken hydroxyzine met tweede generatie antihistaminica, zoals cetirizine en loratadine. Deze laatsten zijn doorgaans minder sedatief maar effectiever voor langdurige allergiebehandeling. Het onderzoek rond hydroxyzine als kortwerkend slaapmiddel of voor premedicatie blijft vooralsnog observationeel. Bovendien tonen geriatrische en pediatrische gegevens aan dat dosisaanpassingen noodzakelijk kunnen zijn. Bij het bespreken van hydroxyzine zijn verschillende data-highlights van belang. Dit omvat tabellen met details over doseringen, QT‑risico’s en leeftijdsspecifieke aanbevelingen. Het blijft cruciaal voor zorgprofessionals om de veiligheid en farmacologie van hydroxyzine continu te evalueren.

Klinische Effectiviteit In De Nederlandse Context

In Nederlandse huisartsenpraktijken wordt hydroxyzine zelden als eerstekeuze voor allergieën voorgeschreven. Volgens de NHG‑richtlijnen hebben tweede‑generatie antihistaminica de voorkeur bij chronische allergieën vanwege hun betere veiligheid en effectiviteit. Hydroxyzine kan echter geïndiceerd zijn voor acute pruritus of wanneer sedatie gewenst is, bijvoorbeeld bij nachtelijke jeuk. Ook biedt het een kortdurende oplossing bij acute angst of als premedicatie. NHG verwacht duidelijke onderbouwing van de indicatie en een beperkte duur van gebruik; documentatie in het Huisartseninformatiesysteem (HIS) is aanbevolen. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en NHG wijzen op de mogelijke cardiale risico's en interacties met andere medicatie. Overleg met de apotheker via platforms zoals Apotheek.nl kan het proces van medicatiebeoordeling vergemakkelijken. Huisartsen verwijzen patiënten door naar Thuisarts.nl voor informatie over de bijsluiter van hydroxyzine 25 mg en de mogelijke bijwerkingen. Voor zorgverleners is het nuttig om een checklist bij te houden, waarin indicaties, contra‑indicaties (zoals QT‑risico), interacties en leeftijdsdoseringen worden opgenomen. Het goed informeren en begeleiden van patiënten is essentieel in het gebruik van hydroxyzine.

Indicaties En Uitgebreid Gebruik

Hydroxyzine heeft verschillende indicaties, waaronder acute allergische reacties, symptomatische behandeling van pruritus, korte termijn angstbehandeling, en pre‑operatieve sedatie. De typische doseringen zijn als volgt: voor jeuk wordt meestal 25 mg BID-TID voorgeschreven; bij angst is een dosis van 50 tot 100 mg per dag gebruikelijk; en voor pre-operatieve sedatie wordt een enkele dosis van 50 tot 100 mg aanbevolen. Voor ziekenhuisgebruik zijn injecteerbare vormen beschikbaar. Het gebruik van hydroxyzine wordt doorgaans aangeraden voor kortdurende behandelperiodes, vanwege de kans op tolerantie en de anticholinerge bijwerkingen die dit medicijn kan veroorzaken. Daarnaast zijn er contra‑indicaties en aandoeningen zoals myasthenia gravis, prostaatklachten en glaucoom die de indicaties voor het gebruik van hydroxyzine kunnen beperken. Voor kinderen gelden gewichtsafhankelijke doseringen, met 0,5–1 mg/kg elke 8 tot 12 uur, met een maximum van 2 mg/kg per dag of 100 mg per dag; er moet bijzondere voorzichtigheid worden geboden aan kinderen jonger dan 6 maanden. Een indicatietabel met doseringen per leeftijd en toedieningsvorm kan een nuttig hulpmiddel zijn voor zorgprofessionals bij het voorschrijven van hydroxyzine.

Samenstelling En Merkenlandschap

De internationale niet-eigendomsnaam (INN) voor hydroxyzine is hydroxyzine hydrochloride of hydroxyzine pamoate. Het ATC-code is N05BB01. In Nederland zijn er merknamen zoals Atarax, en generieke versies van hydroxyzine die geleverd worden door internationale fabrikanten zoals UCB en Pfizer. Deze zijn vaak beschikbaar in de vorm van tabletten (10, 25, 50 mg), capsules en siroop (2 mg/ml). Het CBG heeft hydroxyzine geclassificeerd als receptplichtig (Rx) vanwege de risico's op centrale zenuwstelsel effecten en cardiale problemen. Adviezen van de EMA en meldingen van PRAC bepalen de labeling en maatregelen voor risicominimalisatie. Wat betreft de farmaceutische vormgeving, zijn er blisterverpakkingen en flessen beschikbaar, evenals ampullen voor intraveneuze toepassingen in ziekenhuizen. Voor apotheekdistributie speelt Apotheek.nl een cruciale rol, terwijl consumenten ook informatie kunnen vinden bij ketens zoals Etos en Kruidvat, al is de verkoop zonder recept niet toegestaan. Het is handig om een merkvergelijkingstabel te hebben waarin merken, fabrikanten, doseringen en verpakkingsopties worden samengevoegd. Deze zal zorgprofessionals helpen om de juiste informatie over hydroxyzine aan hun patiënten te verschaffen.

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Bij het gebruik van hydroxyzine zijn er belangrijke contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen waar patiënten en zorgverleners rekening mee moeten houden.

Absolute contra-indicaties zijn:

• Bekende allergie voor hydroxyzine of verwante middelen zoals cetirizine en levocetirizine.
• Voorgeschiedenis van QT-verlenging.
• Gebruik tijdens het eerste trimester van de zwangerschap.
• Ernstige leverinsufficiëntie.

De relatieve contra-indicaties omvatten:

• Oudere patiënten.
• Matige nier- of leverfunctiestoornissen.
• Gebruik van andere middelen die QT-verlengen.

Volgens meldingen van Lareb zijn er risico’s op sedatie, vooral bij ouderen, evenals verhoogde kans op valpartijen en zeldzame hartaritmieën. Meldingen bij Lareb zijn cruciaal voor nationale farmacovigilantie. Bij gebruik van hydroxyzine is het raadzaam om als huisarts of apotheker een medicatieoverzicht te combineren met ECG-monitoring, zeker bij patiënten met risicofactoren.

Dit leidt tot een gestructureerde lijst van contra-indicaties en monitoringstappen die in acht genomen moeten worden.

Doseringrichtlijnen

Bij de dosering van hydroxyzine is het belangrijk de juiste richtlijnen te volgen afhankelijk van de indicatie:

• Bij pruritus: 25 mg, twee tot drie keer per dag (maximaal 100 mg/dag).
• Voor angst: 50–100 mg/dag verdeeld over de dag.
• Voor slaap (off-label gebruik): 25–50 mg bij bedtijd.
• Voor pre-operatieve sedatie: 50–100 mg als een enkele dosis.

De beschikbare formuleringen zijn onder andere tabletten (10, 25, 50 mg), capsules (25, 50 mg), siroop (2 mg/ml) en injecteerbare vormen (25–50 mg/ml).

Voor kinderen geldt een dosering van 0,5–1 mg/kg elke 8 tot 12 uur (maximaal 2 mg/kg/dag of 100 mg). Bij ouderen is het belangrijk om met een lage dosis te starten en langzaam op te titreren. Bij nier- of leverstoornissen zijn aanpassingen in de dosering en monitoring noodzakelijk. Het combineren van hydroxyzine met alcohol is afgeraden vanwege de versterkte sedatie.

Overzicht van interacties

Hydroxyzine kent verschillende interacties die klinisch relevant zijn, vooral met alcohol en andere sederende middelen:

• Verhoogde sedatie bij gelijktijdig gebruik met alcohol, opioïden, benzodiazepinen en andere CNS-depressiva.
• Versterkte QT-risico bij gelijktijdig gebruik van andere QT-verlengende middelen zoals antiaritmica en sommige antipsychotica.

CYP-interacties zijn minder prominent, maar bij polyfarmacie is medicatiebeoordeling verplicht via apothekers. Voedingsinteracties zijn voornamelijk gerelateerd aan alcohol; het is cruciaal om gecombineerd gebruik van hydroxyzine en alcohol te vermijden. In de Nederlandse medische praktijk is er vaak nadruk op het raadplegen van lijsten met veelvoorkomende interacties door huisartsen en apothekers.

Een interactietabel met risicograad en advies kan zeer nuttig zijn om de veiligheid van de patiënt te waarborgen.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

Patiënten in Nederland kennen hydroxyzine voornamelijk via hun huisarts en informatieve bronnen zoals Thuisarts.nl. Er is een zekere terughoudendheid vanwege de mogelijke sedatie en risico’s die aan het middel verbonden zijn.

Feedback van de Consumentenbond en online fora laat zien dat ervaringen met hydroxyzine wisselend zijn. Sommigen waarderen de snelle werking bij klachten als jeuk en angst, terwijl anderen slapeloosheid en cognitieve bijwerkingen melden.

Apotheekketens, zoals Apotheek.nl, spelen een belangrijke rol in het informeren van consumenten over de bijsluiter van hydroxyzine 25 mg en alternatieven zoals cetirizine. Culturele factoren zoals de voorkeur voor zelfstandige informatie en de nadruk op het melden van bijwerkingen bij Lareb zijn ook van belang. Duidelijkheid over vergoedingen volgens de Zorgverzekeringswet is essentieel voor patiënten.

Het is nuttig om een lijst van patiëntprofielen en advisering te creëren om beter in te spelen op de behoeften van de patiënten.

Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Hydroxyzine is in Nederland een receptplichtig medicijn (Rx) en kan alleen worden verkregen via een voorschrift van een huisarts. Het is beschikbaar in apotheekketens en relevante informatie is zichtbaar op Apotheek.nl. Het kopen van hydroxyzine bij Etos of Kruidvat zonder recept is niet toegestaan.

De prijs en vergoeding van hydroxyzine zijn afhankelijk van de plaatsing op het Geneesmiddelen Vergoedingssysteem (GVS) en de regeling onder de Zorgverzekeringswet. Dit kan per verzekeringspolis variëren. Het is gebruikelijk dat generieke substitutie plaatsvindt, met merkproducten zoals Atarax en verschillende generieke versies.

Het is belangrijk te beseffen dat patiënten vaak geconfronteerd worden met eigen risico's bij het betalen van deze medicatie. Apothekers zijn een uitstekende bron voor informatie over substituten en kosteneffectieve opties. Hieronder volgt een kostenoverzichtstabel met typische apotheekprijzen, merken versus generieken, en de vergoedingsstatus:

Merk	Prijs (ongeveer)	Vergoedingsstatus
Atarax	€15	Gedeeltelijk vergoed
Generiek (hydroxyzine)	€10	Meestal vergoed

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Wanneer hydroxyzine niet de juiste keuze is, zijn er diverse alternatieven beschikbaar. Voorbeelden hiervan zijn tweede‑generatie antihistaminica zoals cetirizine, loratadine en levocetirizine, die minder sedatie veroorzaken en langere werkingsprofielen hebben. Daarnaast zijn er altijd sedatieve alternatieven zoals diphenhydramine en promethazine.

Voor de behandeling van angst geven Nederlandse richtlijnen doorgaans de voorkeur aan andere anxiolytica of psychologische interventies, in plaats van langdurig gebruik van hydroxyzine. De keuze van de therapie moet gebaseerd zijn op het doel:

• Acute jeuk of sedatie: overweeg hydroxyzine.
• Chronische allergieën: eet liever cetirizine of loratadine.

Hieronder een vergelijkende tabel met de effectiviteit, sedatie, cardiotoxiciteit en vergoedingsstatus:

Geneesmiddel	Effectiviteit	Sedding
Hydroxyzine	Hoog	Hoog
Cetirizine	Gemiddeld	Laag

FAQ‑sectie

Hier zijn enkele veelgestelde vragen over hydroxyzine:

• Wat is hydroxyzine? Het is een first-generation antihistaminicum dat gebruikt wordt voor allergieën, angst en jeuk.
• Is het veilig met alcohol? Nee, het versterkt de sedatie. Vermijd deze combinatie (hydroxyzine and alcohol).
• Bijwerkingen? Slaperigheid, droge mond, en QT-risico (raadpleeg de bijsluiter voor meer details, hydroxyzine 25).
• Waar verkrijgbaar? Alleen op recept via apotheek (info beschikbaar op Apotheek.nl).
• Vergoed? Dit hangt af van de verzekering (Zorgverzekeringswet).

Voor aanvullende informatie over bijwerkingen kan Lareb geraadpleegd worden.

Richtlijnen voor correct gebruik

Bij het gebruik van hydroxyzine is het cruciaal om de bijsluiter en het voorschrift nauwkeurig te volgen. Hier zijn enkele praktische richtlijnen:

• Begin met de laagste effectieve dosis en gebruik het voor de kortst mogelijke termijn.
• Vermijd alcohol en bestuur geen voertuigen als je slaperig voelt.
• Controleer het ECG bij risicopatiënten en stop het gebruik bij symptomen van aritmie.

Het is raadzaam om de medicatiegeschiedenis te verifiëren via de apotheek en het HIS. Meld bijwerkingen aan Lareb en adviseer patiënten om Thuisarts.nl te raadplegen voor voorlichting.

Voor vragen over vergoeding en beschikbaarheid kunnen patiënten Apotheek.nl of hun verzekeraar raadplegen.