Metoclopramide

Laatste Onderzoeksinzichten Over Metoclopramide (Evidence En Veiligheid)

Basic Metoclopramide Information

• INN (International Nonproprietary Name): Metoclopramide
• Brand names available in Netherlands: Primperan, Reglan
• ATC Code: A03FA01
• Forms & dosages: Tabletten (5/10 mg), injecties (10 mg/2 mL)
• Manufacturers in Netherlands: Sanofi, Amdipharm, generieke fabrikanten
• Registration status in Netherlands: Receptplichtig geneesmiddel
• OTC / Rx classification: Rx (receptplichtig)

Metoclopramide blijft een belangrijk middel als prokineticum en anti-emeticum. Dit geneesmiddel werkt onder andere door dopamine D2-receptoren te blokkeren, 5-HT3-receptoren te antagoniseren en 5-HT4-receptoren te agoniseren. Dit complexe werkingsmechanisme legt de basis voor zijn effectiviteit bij het bevorderen van maaglediging en het onderdrukken van misselijkheid. Recente studies hebben echter gewezen op de risico's van langdurig gebruik, vooral de mogelijkheid van tardieve dyskinesie, een ernstige neurologische aandoening. Hierdoor zijn richtlijnen aangepast om de behandeling te beperken tot kortdurende kuuren, meestal niet langer dan vijf dagen en zeker niet meer dan twaalf weken, om het risico op neurologische bijwerkingen te minimaliseren. Farmacovigilantie‑data geven aan dat er verhoogde meldingen van extrapiramidale verschijnselen zijn, vooral onder jongeren en ouderen. In Nederland worden deze meldingen geregistreerd via Lareb. Samenvattend is het van belang om metoclopramide als kortdurend anti-emeticum te gebruiken in gevallen van acute misselijkheid. Bij gastroparese kan het ook overwegen worden, mits het voordeel groter is dan het risico.

• Belangrijkste risico's: Tardieve dyskinesie, extrapiramidale verschijnselen
• Voordelen: Effectieve verlichting van acute misselijkheid, verbeterde maaglediging

Klinische Effectiviteit In De Nederlandse Context (NHG-Richtlijnen En Huisartsen)

De NHG-richtlijnen onderstrepen het belang van voorzichtigheid bij het gebruik van medicijnen die het risico op extrapiramidale bijwerkingen met zich meebrengen. In de huisartsenpraktijk is metoclopramide een veelgebruikte optie voor de behandeling van acute misselijkheid, zoals bij buikgriep of een migraine-aanval. Soms wordt het ook aangeboden bij diabetische gastroparese, maar hierbij is het cruciaal om rekening te houden met de leeftijd en eventuele andere gezondheidsproblemen van de patiënt. De gebruikelijke dosering voor volwassenen bedraagt 10 mg, met een maximum van 30 mg per dag, verdeeld over drie doses. Het NHG adviseert altijd om bij zwangerschap of een psychische voorgeschiedenis overleg te plegen. Huisartsen maken gebruik van Thuisarts.nl voor betrouwbare patiëntinformatie en adviseren om bij ernstig of terugkerend braken een doorverwijzing naar de SEH of specialist te overwegen. Daarnaast wordt in de Nederlandse praktijk domperidon steeds vaker genoemd als alternatief voor metoclopramide. Dit komt voort uit het verschil in bijwerkingen: domperidon heeft minder centrale zenuwstelsel bijwerkingen, maar brengt weer eigen cardiale risico’s mee.

Voordelen van metoclopramide zijn onder andere:

• Snelle werking: Het is een effectief middel tegen acute misselijkheid.
• Toepassingen: Multifunctioneel inzetbaar, bijvoorbeeld bij buikgriep en migraine.

Indicaties En Uitgebreid Gebruik (Antiemeticum, Gastroparese, Chemo)

Metoclopramide kan effectief worden ingezet voor een aantal medische indicaties. Dit omvat acute misselijkheid en braken, het voorkomen van chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid in combinatie met andere middelen, en de behandeling van gastroparese bij diabetes. De standaarddosering voor misselijkheid bedraagt doorgaans 10 mg, drie keer per dag. Voor de behandeling van gastroparese kan het worden ingenomen vóór de maaltijd tot vier keer per dag, met een kortdurend maximum van 40 mg. Ook komt metoclopramide voor in protocollen bij migraine als aanvullende therapie en postoperatieve zorg. Bij het voorschrijven van metoclopramide is het belangrijk om rekening te houden met de behandelduur. Lange behandelingen zijn niet gewenst vanwege het risico op tardieve dyskinesie, en zowel kinderen als ouderen vereisen vaak een dosisaanpassing. Voor zwangeren zijn er beperkingen, aangezien de ernst van de misselijkheid en mogelijke alternatieven zorgvuldig moeten worden afgewogen. | Indicatie | Dosering (volwassenen) | Frequentie | Maximaal per dag | |----------------------------|------------------------------------------|-----------------------------|----------------------------| | Acute misselijkheid | 10 mg oraal/IV/IM | 3 keer per dag | 30 mg | | Diabetische gastroparese | 10 mg vóór de maaltijd | Tot 4 keer per dag | 40 mg (kortdurend) | | Preventie bij chemotherapie | 10-20 mg IV voor de chemotherapie | Naar behoefte | Afhankelijk van regime | | Migraine (aanvullend) | 10 mg oraal of IV | Enkel/PRN | Afhankelijk van protocol | De tijdelijkheid van de behandeling is essentieel om bijwerkingen te voorkomen; doorgaans zou deze niet langer dan vijf dagen mogen duren.

Samenvattend is metoclopramide een waardevol medicijn bij acute situaties, maar vereist het aandacht bij langdurig gebruik. Verantwoordelijkheid ligt bij de zorgverlener om de meest geschikte toepassing te kiezen, rekening houdend met de unieke situatie van elke patiënt.

Contra‑indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (incl. Lareb‑inzichten)

Bij het gebruik van metoclopramide zijn er duidelijke contra-indicaties en voorzorgsmaatregelen die in overweging moeten worden genomen.

• Absolute contra-indicaties:
  • Bekende overgevoeligheid voor metoclopramide of de excipiënten.
  • Pheochromocytoom, vanwege het risico op hypertensieve crises.
  • Epilepsie, omdat dit de aandoening kan verergeren.
  • Mechanische ileus of gastro-intestinale bloeding/perforatie.
  • Eerdere tardieve dyskinesie door neuroleptica of metoclopramide.
• Relatieve contra-indicaties:
  • Parkinson-patiënten (verergering van symptomen).
  • Ernstige depressie of stemmingsstoornissen (risico op verergering).
  • Ernstige nier- of leverinsufficiëntie.
  • Ouderen (verhoogd risico op extrapiramidale effecten).

De Lareb meldt vooral extrapiramidale verschijnselen, akathisie en hyperprolactinemie bij langdurig gebruik. Bij vermoede bijwerkingen dient men dit via Lareb te rapporteren. Het is belangrijk om bij 

zwangerschap en borstvoeding zorgvuldig af te wegen. De vraag “mag je metoclopramide tijdens zwangerschap” vereisen altijd een consult met de NHG en een gynaecoloog.

Doseringrichtlijnen en aanpassingen (volwassenen, kinderen, ouderen)

De dosering van metoclopramide verschilt afhankelijk van de populatie en indicatie:

Populatie	Dosering	Frequentie
Volwassenen	10 mg oraal/IM/IV	Drie keer per dag (max 30 mg/dag)
Diabetische gastroparese	10 mg vóór de maaltijd	Tot 4×/dag (max 40 mg kortdurend)
Kinderen	0,1–0,15 mg/kg per dosis	Elke 8 uur (max 0,5 mg/kg/dag; max 10 mg/dosis)
Ouderen	Halveer de dosis of vergroot het intervall	-

Bij gemiste doses kan deze ingelopen worden, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Een overdosis kan leiden tot symptomen zoals sufheid, desoriëntatie en extrapiramidale reacties. In dat geval is noodzorg en ondersteunend beleid vereist.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelen)

Metoclopramide kan de opname van orale middelen beïnvloeden door de verhoogde maagtromming. Er zijn specifieke interacties waarmee men rekening moet houden:

• Met antipsychotica en andere dopamine-antagonisten kan het risico op extrapiramidale symptomen toenemen.
• Bij combinatie met serotonerge middelen is voorzichtigheid geboden vanwege een zeldzaam risico op serotoninesyndroom.
• Alcohol versterkt de sedatie van metoclopramide.
• Het combineren van domperidon en metoclopramide is meestal ongewenst, door tegenstrijdige cardiale en CNS profielen.
• Controleer het ECG bij combinaties die QT kunnen verlengen.

Het is raadzaam de KNMP-geneesmiddelinformatiebank te raadplegen voor lokale interactiechecks. Apotheken geven doorgaans waarschuwingen mee bij de afgifte van metoclopramide.

Culturele percepties en patiëntgewoonten in Nederland

Patiënten in Nederland zijn vaak actief op zoek naar informatie over medicatie via platforms zoals Thuisarts.nl en de Consumentenbond.

• Veel vragen richten zich op de veiligheid bij zwangerschap en het gebruik door kinderen (metoclopramide zwangerschap, metoclopramide kind).
• Hoewel patiënten ook informatie zoeken bij drogisterijen zoals Kruidvat en Etos, is het belangrijk op te merken dat metoclopramide receptplichtig is in Nederland.
• Discussies en ervaringen op fora tonen zorgen over bijwerkingen (metoclopramide ervaringen, metoclopramide ervaringen zwanger).

De cultuur rondom korte kuren en laagdrempelige huisartsconsulten beïnvloedt de manier waarop over metoclopramide wordt gecommuniceerd. Huisartsen dienen helder te communiceren over de duur van de behandeling en bijwerkingenrapportage.

Beschikbaarheid, prijsstructuren en vergoeding in Nederland

Metoclopramide is verkrijgbaar via apotheken, waaronder Apotheek.nl en lokale apotheken. Het is belangrijk om te weten dat grote ketens zoals Etos of Kruidvat geen receptgeneesmiddelen, inclusief metoclopramide, zonder voorschrift verkopen.

De vergoeding van metoclopramide valt onder de Zorgverzekeringswet. Veel aanvullende verzekeringen vergoeden receptgeneesmiddelen volgens de GVS-lijst of op basis van medische indicatie; het is aan te raden om de polisvoorwaarden te controleren. Prijzen van metoclopramide variëren per merk en generieke versie, en verschillen afhankelijk van de verpakking, zoals blisters van 10, 20 of 30 stuks, en ampullen.

Let op met online bronnen die 'kopen zonder recept' aanbieden; vaak zijn deze illegaal en kunnen ze gevaarlijk zijn. Voor een nauwkeurige vergoedingsstatus en DBC/GP-codes is het raadzaam om contact op te nemen met uw zorgverzekeraar en apotheek.

City	Region	Delivery time
Amsterdam	Noord-Holland	5–7 days
Rotterdam	Zuid-Holland	5–7 days
The Hague	Zuid-Holland	5–7 days
Utrecht	Utrecht	5–7 days
Groningen	Groningen	5–9 days
Eindhoven	Noord-Brabant	5–7 days
Tilburg	Noord-Brabant	5–9 days
Almere	Flevoland	5–7 days
Breda	Noord-Brabant	5–9 days
Leiden	Zuid-Holland	5–7 days
Apeldoorn	Gelderland	5–9 days
Haarlem	Noord-Holland	5–7 days
Arnhem	Gelderland	5–9 days
Dordrecht	Zuid-Holland	5–9 days
Zoetermeer	Zuid-Holland	5–9 days
Amersfoort	Utrecht	5–7 days

Vergelijking met alternatieve geneesmiddelen (domperidon, ondansetron, prochlorperazine)

Metoclopramide wordt vaak vergeleken met andere geneesmiddelen zoals domperidon, ondansetron en prochlorperazine. Domperidon is een prokineticum dat minder centrale bijwerkingen vertoont, hoewel het mogelijk ook cardiale risico's met zich meebrengt. In sommige gevallen kan domperidon de voorkeur krijgen boven metoclopramide.

Ondansetron en granisetron, die worden geclassificeerd als 5-HT3 antagonisten, zijn voornamelijk in oncologie in gebruik. Hoewel ze geen prokinetische werking hebben, bieden ze een ander bijwerkingenprofiel. Prochlorperazine en promethazine zijn ook alternatieven voor acute misselijkheid, elk met unieke risico- en effectprofielen. De keuze voor een specifiek middel is vaak contextafhankelijk, bijvoorbeeld bij zwangerschap, comorbiditeit of interacties. De NHG-richtlijnen en ziekenhuisprotocollen geven duidelijke voorkeuren per scenario.

Geneesmiddel	Werkzaamheid	Bijwerkingen	Typische indicaties
Metoclopramide	Hoog	Sufheid, akathisie	Nausea, maagledigingsproblemen
Domperidon	Matig tot hoog	Cardiale risico's	Nausea, braken
Ondansetron	Hoog	Kopijn, constipatie	Chemotherapie-inductieve misselijkheid
Prochlorperazine	Hoog	Somnolentie, dystonie	Ernstige misselijkheid

Veelgestelde vragen (FAQ) — praktijkgerichte antwoorden

Hier zijn antwoorden op enkele veelgestelde vragen over metoclopramide:

• Werkt metoclopramide snel? Meestal werkt het binnen 30–60 minuten als het oraal wordt ingenomen; intraveneuze of intramusculaire toediening is sneller.
• Mag je metoclopramide tijdens zwangerschap? Het gebruik hiervan is alleen toegestaan na zorgvuldige afweging en overleg met een gynaecoloog. Raadpleeg ook NHG en specialistische richtlijnen.
• Verkrijgbaar zonder recept? In Nederland is metoclopramide receptplichtig; het is niet mogelijk om het te kopen bij Kruidvat of Etos.
• Wat zijn de bijwerkingen? Mogelijke bijwerkingen zijn sufheid, akathisie, diarree, en bij langdurig gebruik kan tardieve dyskinesie optreden. Bijwerkingen moeten worden gemeld bij Lareb.
• Hoe zit het met huisdieren? Dosering verschilt per diersoort; raadpleeg altijd een dierenarts voor advies over metoclopramide bij honden, katten of konijnen.

Richtlijnen voor correct gebruik en praktische adviezen

Bij het gebruik van metoclopramide zijn er enkele belangrijke richtlijnen:

• Gebruik dit medicijn kortdurend (indien mogelijk ≤5 dagen).
• Volg de doseringstabel nauwkeurig en pas aan bij ouderen of patiënten met nierschade.
• Neem orale tabletten 30 minuten voor de maaltijd, vooral bij gastroparese.
• Bewaar metoclopramide op een temperatuur tussen 15–30°C en bescherm het tegen licht.

Voorkom dat je het online koopt of via de douane laat verzenden. Meld altijd bijwerkingen aan Lareb en noteer het batchnummer bij ernstige bijwerkingen. Apothekers kunnen adviseren over eventuele interacties en alternatieven. Bij gebruik door zwangeren, kinderen en bij langdurige klachten is specialistisch advies noodzakelijk, op basis van NHG- en CBG-richtlijnen.