Mirtazapine

Basic Mirtazapine Information

• International Nonproprietary Name (INN): Mirtazapine
• Brand names available in Netherlands: Remeron, Zispin, Mirtazapine Sandoz
• ATC Code: N06AX11
• Forms & dosages: Tablets: 7.5 mg, 15 mg, 30 mg, 45 mg; Orodispersible tablets: 15 mg, 30 mg, 45 mg
• Manufacturers in Netherlands: Organon, Teva, Sandoz, HEXAL, ratiopharm
• Registration status in Netherlands: Prescription only (Rx)
• OTC / Rx classification: Rx

Laatste Onderzoeksinzichten

Recente meta-analyses en klinische richtlijnen bevestigen de effectiviteit van mirtazapine bij matige tot ernstige depressie. De resultaten tonen aan dat patiënten vaak relatief snelle anxiolytische en slaapverbeterende effecten ervaren binnen 1 tot 2 weken. Een volledige respons op de behandeling is vaak te verwachten binnen 4 tot 6 weken.

Farmacologisch gezien werkt mirtazapine als een tetracyclisch antidepressivum, met de ATC-code N06AX11. De werking omvat antagonisme op presynaptische α2-receptoren en antagonisme van 5-HT2/3 en H1-receptoren, wat de sedatie en eetluststimulatie van mirtazapine verklaart. De halfwaardetijd en farmacokinetiek ondersteunen vooral het gebruik van het medicijn voor het slapengaan.

Beschikbare formuleringen zijn onder andere tabletten van 7,5, 15, 30 en 45 mg, evenals orodispergeerbare tabletten in de doseringen 15, 30 en 45 mg. RCT’s tonen aan dat de effectiviteit van de behandeling met mirtazapine vergelijkbaar is met die van SSRI’s (zoals citalopram en sertraline), maar mirtazapine lijkt gunstiger voor patiënten met comorbide insomnia of gewichtsverlies.

De bewijskracht ondersteunt ook een off-label gebruik van mirtazapine voor het verbeteren van de slaap en het stimuleren van de eetlust in oncologische en palliatieve settings. Voor de klinische toepassing blijven veiligheidsdata cruciaal. Er is een verhoogde kans op bijwerkingen zoals sedatie, gewichtstoename, en zeldzame bloedbeeldveranderingen.

Het is aanbevolen om een compacte tabel op te nemen met onsetsnelheden, effectgroottes en veelvoorkomende bijwerkingen per dosis. Dit helpt zorgverleners om beter inzicht te krijgen in de effecten van mirtazapine, zodat zij de behandeling optimaal kunnen afstemmen op hun patiënten.

In conclusie bevestigen recente data dat mirtazapine een waardevol medicijn is bij de behandeling van depressie, vooral in gevallen waar slaapproblemen of een verminderde eetlust aanwezig zijn. Het blijft essentieel om bijwerkingen aandachtig te monitoren en patiënten goed te informeren over de verwachtingen van de behandeling.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (inzichten van Lareb)

Mirtazapine is een veelgebruikte antidepressivum, maar het is cruciaal om op de hoogte te zijn van contra-indicaties. Absolute contra-indicaties omvatten bekende overgevoeligheid voor mirtazapine of zijn hulpstoffen. Het combineren met MAO-remmers, of het gebruik binnen 14 dagen na het stoppen met MAOI, is tevens verboden vanwege het verhoogde risico op ernstige bijwerkingen.

Relatieve contra-indicaties zijn ook belangrijk om te overwegen, zoals:

• Ernstige lever- of nierinsufficiëntie
• Geschiedenis van manie of bipolaire stoornis
• Epilepsie
• Recente myocard-infarct
• Verhoogd valrisico bij ouderen
• Aandoeningen die verergeren door anticholinerge effecten (zoals glaucoom)

Op basis van Lareb-gegevens is het van belang om belangrijke bijwerkingen, zoals ernstige sedatie en allergische reacties, te rapporteren. Bij patiënten met symptomen van bloedbeeldafwijkingen of verhoogde transaminasen, is laboratoriumbewaking aanbevolen. Het is nodig om een checklist te gebruiken voor pre-voorschrijf evaluatie, waarin medicatie geschiedenis, cardiologie, epilepsie, en zwangerschap worden opgenomen. Adviseer patiënten ook om waarschuwingssignalen serieus te nemen en meldingen van bijwerkingen aan Lareb aan te moedigen.

Doseringrichtlijnen

Begin met een startdosering van 15 mg mirtazapine ’s avonds voor volwassenen. Voor oudere patiënten of mensen met slaapklachten wordt een lagere dosis van 7,5–15 mg aanbevolen, met de mogelijkheid om op te bouwen tot 30–45 mg bij onvoldoende respons. Het is essentieel om rekening te houden met lever- of nierinsufficiëntie, waarbij de start laag en titratie langzaam moet zijn. Therapeutische effecten zijn vaak binnen 1–2 weken merkbaar, maar volledige respons kan 4–6 weken duren.

Bij een gemiste dosis: neem het zodra mogelijk in, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis; dubbel innemen dient te worden vermeden. Overdosis kan leiden tot ernstige CNS-depressie, convulsies en hartgeleidingsstoornissen; daarom is onmiddellijke medische hulp noodzakelijk.

Geleidelijke afbouw is aanbevolen om ontwenningsverschijnselen na stopzetting van mirtazapine te voorkomen. Een praktisch schema is als volgt:

• Bij 30 mg: 15 mg → 7,5 mg → stop over 2–6 weken
• Bij 15 mg: afbouwschema's moeten langzamer worden uitgevoerd, bijvoorbeeld 15 → 7,5 → stop met meerdere weken tussen stappen

Zorg ervoor dat mogelijke afkickverschijnselen tijdig aan patiënten worden uitgelegd.

Overzicht van interacties

Interacties zijn cruciaal bij het voorschrijven van mirtazapine. Belangrijkste interactie betreft de combinatie met MAO-remmers, die absoluut vermeden moet worden om het risico op ernstige bijwerkingen te voorkomen. Het combineren met andere serotonerge middelen, zoals citalopram, verhoogt het risico op het serotoninesyndroom. Monitor symptomen zoals agitatie, hyperthermie en spierkrampen.

Alcohol versterkt de sedatie en kan de rijvaardigheid verminderen. Het gebruik van oxazepam en andere sedativa kan leiden tot additieve CNS-depressieve effecten. Mirtazapine wordt gemetaboliseerd via CYP-enzymen (CYP1A2, CYP2D6, CYP3A4), en sterke remmers of inductoren kunnen de plasmaspiegels beïnvloeden.

In Nederland is het belangrijk om verplichte controles van gecombineerde voorschriften te doen via huisartsensystemen en Apotheek.nl. Wees waakzaam voor combinaties met citalopram of andere SSRI’s, evenals met middelen die leiden tot QT-verlenging. Het maken van een overzichtstabel met interactieklassen zoals contra-indicatie, waarschuwing en monitoring is aanbevolen.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

In de Nederlandse patiëntenpraktijk wordt veel waarde gehecht aan ervaringen en informatie, vooral via Thuisarts.nl. Patiënten delen vaak zorgen over gewichtstoename, slaperigheid, en een "verslavend gevoel" met betrekking tot mirtazapine op forums en via de Consumentenbond. Het is van belang dat huisartsen en apothekers uitleg geven over de werking van mirtazapine, de tijd tot effect en de mogelijke bijwerkingen, zoals 'hoe snel werkt mirtazapine voor het slapen?'

Terwijl Nederlandse gebruikers vaak Apotheek.nl raadplegen voor bijsluiterinformatie, merken ze dat ze bijwerkingen aan Lareb moeten melden. Er is een voorkeur voor antidepressiva met minder seksuele bijwerkingen, waarbij mirtazapine gunstig scoort. Niettemin, de angst voor gewichtstoename beïnvloedt de therapietrouw aanzienlijk.

Praktische tips zoals slaaphygiëne, gewichtmonitoring, en actieve meldingen naar Lareb kunnen patiënten helpen bij hun behandeling.

9. Beschikbaarheid en prijsstructuren (apotheek.nl, verzekeringsdekking)

Mirtazapine is een receptplichtig medicijn in Nederland. Patiënten kunnen het bij openbare apotheken verkrijgen. Voor prijsvergelijkingen en meer informatie is Apotheek.nl een waardevolle bron. Generieke versies van mirtazapine, zoals die van Teva, Sandoz en Mylan, zijn vaak voordeliger dan bekende merknamen zoals Remeron. Het is goed om te weten dat apothekersketens en drogisterijen zoals Etos en Kruidvat geen receptplichtige mirtazapine verkopen en enkel informatie geven over vrij verkrijgbare middelen.

Wat betreft de vergoedingsstatus wordt mirtazapine doorgaans gedekt onder de basisverzekering voor antidepressiva. De dekking en het eigen risico kunnen variëren per zorgverzekering. Het is aan te raden om bij de zorgverzekeraar of via informatie van de NZa te controleren hoe dat voor jou is. Voor patiënten die mirtazapine chronisch gebruiken, kan in sommige gevallen een vervolgvergoeding gelden. Sommige apotheken geven de voorkeur aan generieke merken bij vergoeding.

Voor een gemakkelijke controle van vergoedingen kunnen patiënten gebruik maken van de volgende checklist:

• Controleer je zorgpolis
• Let op eigen risico
• Kijk naar eventuele apotheekkortingen

10. Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

De keuze tussen mirtazapine en alternatieve antidepressiva hangt sterk af van de specifieke klachten en comorbiditeiten van de patiënt. Voor patiënten met angstige depressie worden SSRI's zoals sertraline en escitalopram vaak als eerste keus beschouwd. Bij pijncomorbiditeit zijn SNRIs zoals venlafaxine en duloxetine meer geschikt.

Soms worden andere middelen zoals trazodon en doxepine voorgeschreven voor slaapgerelateerde problemen, terwijl bupropion een optie kan zijn voor patiënten die seksuele bijwerkingen of gewichtstoename willen vermijden. Mirtazapine onderscheidt zich door zijn antihistaminerg profiel, wat leidt tot verbetering van de slaap en stimulatie van de eetlust. Dit maakt het bijzonder geschikt voor patiënten met slaapproblemen of ondergewicht.

Het NHG en de huisartsenmatrix adviseren om de keuze te baseren op bijwerkingsprofielen, mogelijke interacties en de voorkeuren van de patiënt. Voor patiënten met risicofactoren, zoals een verhoogd valrisico, is het verstandig om alternatieven te onderzoeken of te beginnen met lagere startdoses.

11. FAQ-sectie

• Is mirtazapine een SSRI of benzodiazepine? Nee, mirtazapine is een tetracyclisch antidepressivum.
• Is mirtazapine verslavend? Geen klassieke verslaving, maar een abrupte stop kan ontwenningsverschijnselen veroorzaken.
• Hoe snel werkt mirtazapine? Verbeteringen zijn vaak zichtbaar in 1-2 weken, met het volledige effect na 4-6 weken.
• Hoeveel mirtazapine om te slapen? Lage doseringen van 7,5–15 mg worden vaak gebruikt voor slaapproblemen.
• Mag je alcohol drinken? Alcohol kan de sedatie versterken en wordt afgeraden.
• Rijden onder mirtazapine? Wees voorzichtig bij het autorijden, vooral bij aanvang of bij dosisveranderingen.

Voor meer diepgaande informatie is het aan te raden om Thuisarts.nl en Apotheek.nl te raadplegen.

12. Richtlijnen voor correct gebruik

Bij het voorschrijven van mirtazapine zijn er enkele praktische richtlijnen te volgen. De startdosering, volgens NHG, is meestal 15 mg in de avond en deze kan lager zijn voor oudere patiënten. Het is belangrijk om na 1-2 weken de voortgang te herbeoordelen en na 4-6 weken een volledige evaluatie uit te voeren.

Tijdens de behandeling moeten het gewicht, de sedatie, en het bloedbeeld aandacht krijgen, vooral bij bepaalde symptomen. Bespreek met de patiënt het afbouwen van de medicatie, dat geleidelijk moet gebeuren over weken tot maanden om ontwenningsverschijnselen te minimaliseren.

Belangrijke punten zijn onder andere:

• Geen combinatie met MAO-inhibitoren
• Beperkingen in alcoholgebruik
• Voorzichtigheid met autorijden

Serieuze bijwerkingen moeten worden gerapporteerd aan Lareb, en patiënten kunnen terecht bij Thuisarts.nl voor aanvullende informatie. Apothekers kunnen ook Apotheek.nl en CBG-informatie gebruiken om vergoedingen te controleren.