Zanaflex

Basic Zanaflex Information

• INN (International Nonproprietary Name): Tizanidine
• Brand names available in Netherlands: Zanaflex, Sirdalud
• ATC Code: M03BX02
• Forms & dosages: Tablets (2 mg, 4 mg), Capsules (2 mg, 4 mg, 6 mg), SR tablets (6 mg)
• Manufacturers in Netherlands: Novartis, Acorda, generiek fabrikanten
• Registration status in Netherlands: Voorschriftplichtig (Rx)
• OTC / Rx classification: Rx

Laatste Onderzoeksinzichten

Recent onderzoek bevestigt dat tizanidine, ook wel bekend onder de merknaam Zanaflex, een belangrijke rol speelt in de behandeling van spasticiteit. Dit geneesmiddel blijft centraal staan in vele kleine- en middelgrote gerandomiseerde gecontroleerde studies en systematische reviews. Bij aandoeningen zoals multiple sclerose (MS), dwarslaesie en cerebrale aandoeningen laat tizanidine een consistente reductie van spasticiteit zien op korte termijn. De verbetering van respons op fysiotherapie is daarbij een belangrijk positief gevolg. Het is echter goed om op te merken dat de effectgrootte kan verschillen per populatie, waarbij ook de kans op bijwerkingen, zoals sedatie, relevant is om in overweging te nemen. Bij het gebruik van tizanidine zijn er enkele farmacokinetische aspecten de moeite waard om te vermelden: - Hoge hepatische metabolisme: Dit geneesmiddel is gevoelig voor CYP1A2, wat essentieel is om te weten bij het voorschrijven. - Korte halfwaardetijd: Dit leidt tot de noodzaak voor frequente dosistitratie. - Lagere startdoses zijn aanbevolen voor oudere patiënten of bij leverinsufficiëntie. Veiligheidsdata benadrukken belangrijke interacties, met name het gelijktijdig gebruik van fluvoxamine en ciprofloxacin, die als absolute contra‑indicaties beschouwd worden. Cardiovasculaire effecten zoals hypotensie en bradycardie zijn ook belangrijk om bij het gebruik van tizanidine in gedachten te houden. Observatiestudies laten zien dat de gemiddelde behandelduur met tizanidine vaak kort en intermitterend is, terwijl langdurig gebruik een zorgvuldige monitoring en leverfunctietests vereist. Het is belangrijk om te vermelden dat er nog evidence gaps bestaan. Er is een tekort aan Nederland specifieke data, en er zijn weinig langetermijnuitkomsten en vergelijkende studies met andere middelen zoals baclofen of tolperisone. Belangrijke hoogtepunten zijn de ATC-code M03BX02 en een aanbevolen doseringsrange die varieert van 2 mg tot maximaal 36 mg per dag. Het is aan te raden om gebruik te maken van een bolletjeslijst en een data-highlight tabel voor farmacokinetische informatie en contra-indicaties.

Klinische Effectiviteit in de Nederlandse Context

In Nederland verwijzen huisartsen vaak patiënten met spasticiteit naar een specialist of revalidatiecentrum. Dit wordt ook benadrukt in de NHG-richtlijnen, waarin men terughoudendheid adviseert bij het starten van centraal werkende spierrelaxantia zoals tizanidine zonder specialistisch advies. In de dagelijkse huisartspraktijk speelt Thuisarts.nl een belangrijke rol als informatiebron. Huisartsen leggen de nadruk op functionele doelen zoals mobiliteit en pijnreductie, en kiezen voor shared decision making met de patiënt. Tizanidine (Zanaflex/Sirdalud) is geregistreerd voor de behandeling van spasticiteit en staat onder voorschriftplicht. Dit maakt samenwerking met de apotheek en specialisten essentieel. Praktische aanbevelingen voor huisartsen zijn onder meer: - Begin met een lage dosis van 2 mg en titratie op basis van individuele respons en bijwerkingen. - Documenteer bloeddruk en sedatie-scores, en overleg met fysiotherapeuten voor een multidisciplinaire aanpak. Monitoring van leverfuncties vóór en tijdens de behandeling is cruciaal, vooral bij risicopatiënten. Het rapporteren van bijwerkingen via Lareb wordt aangeraden om signalering in Nederland te verbeteren. Samenvattend verdient het aanbeveling om een checklist voor huisartsen op te stellen en een korte flowchart te ontwikkelen die het proces van verwijzen, starten en monitoren overzichtelijk maakt.

Indicaties en Uitgebreid Gebruik

Tizanidine heeft als geregistreerde indicatie spasticiteit in veel markten, en in Nederland geldt een voorschriftplicht. Het gebruik moet altijd plaatsvinden volgens de adviezen van de SPC, EMA en CBG. Veelvoorkomende indicaties voor tizanidine zijn spasticiteit ten gevolge van MS, dwarslaesie en cerebrale vasculaire laesies. Off-label gebruik, bijvoorbeeld voor acute spierkrampen of pijn, komt voor, maar het bewijs hiervoor is beperkt. Wat betreft therapie-regimes zijn er twee belangrijke benaderingen: - Kortdurend gebruik tijdens fysiotherapiesessies. - Continue onderhoudsbehandeling voor patiënten met chronische spasticiteit. Het is cruciaal om de behandeling te onderbreken als dagelijks gebruik niet meer noodzakelijk is. Bij gebruik bij polyfarmacie-patiënten spelen contra-indicaties en absolute interacties, zoals met fluvoxamine of ciprofloxacin, een grote rol. Speciale groepen, zoals kinderen en ouderen, vereisen extra voorzichtigheid. Voor kinderen is het gebruik niet aanbevolen, terwijl ouderen baat hebben bij lagere startdoses en een langzamere titratie. Leverpatiënten moeten tizanidine met grote voorzichtigheid gebruiken. In de toekomst zou een definitielijst voor “geregistreerde indicatie versus off-label” en een tabel met indicatie en aanbevolen startdosering nuttig zijn om overzicht te bieden aan zorgprofessionals.

Samenstelling en merkenlandschap (INN, CBG-status)

Bij het praten over tizanidine, is het goed om de internationale merknaam Zanaflex te noemen, die in de VS en wereldwijd verkrijgbaar is. In Europa komt het bekendste merk Sirdalud voor, terwijl in Spanje en Latijns-Amerika de naam Tizanidina gangbaar is. Generieke varianten zoals Tizanidinum en Ontralfy zijn ook op de markt.

Voor registratie en markttoelating in Nederland is het CBG (College ter Beoordeling van Geneesmiddelen) verantwoordelijk. Dit valt onder het nationale geneesmiddelenregister. De Europese Medicijnenagentschap (EMA) heeft uitgebreide informatie beschikbaar in de SPC van Sirdalud, die artsen kan helpen bij het voorschrijven.

Tizanidine is verkrijgbaar in verschillende farmaceutische vormen. Denk aan tabletten van 2 mg en 4 mg, capsules van 2 mg, 4 mg en 6 mg, en SR-tabletten van 6 mg, afhankelijk van het merk.

De fabrikanten van deze producten zijn onder andere Novartis voor Sirdalud, en Acorda voor Zanaflex. Er zijn ook tal van generieke fabrikanten zoals Accord, Apotex, Teva en Mylan die wereldwijd actief zijn. Bij het wisselen van medicijn is het belangrijk om leveringsvariaties en bio-equivalentie te controleren.

De verpakking van Zanaflex® bestaat uit capsules van 2 mg, 4 mg en 6 mg in HDPE blisters. Tabletten zijn vaak beschikbaar in 2 mg of 4 mg. Het is cruciaal om te weten dat de samenstelling kan variëren afhankelijk van het merk.

Contra-indicaties en bijzondere voorzorgsmaatregelen (Lareb-inzichten)

Bij gebruik van tizanidine zijn er enkele absolute contra-indicaties waar aandacht aan besteed moet worden. Gelijktijdig gebruik met fluvoxamine of ciprofloxacin is verboden wegens het risico op ernstige interacties. Ook mag tizanidine niet worden gegeven aan patiënten met een bekende allergie voor het middel of hulpstoffen. Daarnaast geldt dat ernstige leverinsufficiëntie eveneens een contra-indicatie is.

Er zijn ook relatieve contra-indicaties, zoals een bestaande hypotensie of bradycardie. Patiënten die andere CNS-depressiva gebruiken, moeten goed in de gaten worden gehouden, net als patiënten die antihypertensiva gebruiken of een verhoogd risico op lever- of nierfunctiestoornissen hebben.

Volgens meldingen in Nederland door Lareb, zijn er signalen van slaperigheid, valrisico en bloeddrukdalen bij oudere gebruikers. Zorg ervoor dat deze signalen worden gerapporteerd via Lareb voor een betere monitoring.

Aanbevelingen bij het voorschrijven zijn onder meer:

• Onderzoek de medicatielijst op CYP1A2-remmers.
• Meet de baseline bloeddruk en leverenzymen, indien klinisch geïndiceerd.
• Geef patiënten instructies over valpreventie.

Doseringrichtlijnen

De standaard aanvangsdosering van tizanidine is 2 mg, tot drie keer per dag. Deze kan geleidelijk worden verhoogd met 2–4 mg elke 4 tot 7 dagen, totdat het doel is bereikt of de maximale dosis van 36 mg per dag is bereikt. 

Een praktisch schema kan bijvoorbeeld zijn om te beginnen met 2 mg 's ochtends en later aan te passen naar maximaal 2 mg tot drie keer per dag of 4 mg-doses. Voor oudere patiënten of patiënten met leverziekte is het verstandig om op lagere startdoses en trage titratie over te gaan. 

Bij kinderen is de veiligheid niet vastgesteld en dus niet aanbevolen. Bij nierinsufficiëntie is voorzichtigheid geboden en bij leverinsufficiëntie moeten de doses significant verlaagd of zelfs vermeden worden.

Het abrupt stoppen van tizanidine kan leiden tot rebound-hypertensie, dus het is belangrijk om dit geleidelijk af te bouwen. Bij een gemiste dosis wordt aangeraden deze zo snel mogelijk in te nemen, maar bij de volgende dosis is het belangrijk niet dubbel te doseren. Bij een overdosis is er spoedeisende hulp nodig, symptomen kunnen ernstige sufheid, bradycardie en ademhalingsdepressie omvatten.

Overzicht van interacties (voeding, alcohol, veelvoorkomende geneesmiddelinteracties)

Wanneer Zanaflex, of tizanidine, wordt voorgeschreven, zijn patiënten vaak bezorgd over mogelijke interacties.

CYP1A2-remmers zoals fluvoxamine en ciprofloxacin zijn absolute contra-indicaties. Dit kan leiden tot verhoogde plasmaconcentraties van tizanidine en resulteert in een ernstig risico op bijwerkingen, zoals ernstige sedatie.

Daarnaast kunnen andere geneesmiddelen zoals cerebrale depressiva, opioïden, en benzodiazepines de sedatie en hypotensie versterken. Combinatie met alcohol vergroot de CNS-depressie, wat tot gevaarlijke situaties kan leiden.

Wat betreft voedingsinvloeden, is het belangrijk om op te merken dat grote maaltijden de absorptie van tizanidine kunnen beïnvloeden. Hierdoor is het cruciaal om patiënten consistent te instrueren over het gebruik met of zonder voedsel. Bovendien kunnen wisselende formuleringen (zoals tablet versus capsule) de bioavailability veranderen.

Een praktische checklist voor apotheken omvat het controleren van de volledige medicatie-historie en waarschuwen bij het voorschrijven van CYP1A2-remmers. Advies over alcoholvrij gedrag en valpreventie is ook essentieel.

Een interactietabel met een classificatie van risico’s (absolute, relatief, monitoren) en suggesties voor alternatieven kan tegen nuttig zijn.

Culturele percepties en patiëntgewoonten

In Nederland zoeken patiënten vaak eerst online informatie, bijvoorbeeld via Thuisarts.nl en consumentenplatforms zoals de Consumentenbond. Desondanks blijft het vertrouwen in apotheek en huisarts sterk.

Culturele factoren spelen een rol: er is vaak voorzichtigheid ten aanzien van sedatieve medicatie, met een duidelijke voorkeur voor niet-medicamenteuze behandelingen zoals fysiotherapie of oefentherapie. Dit wordt vaak aanbevolen op platforms zoals Thuisarts.nl.

Patiënten zijn doorgaans terughoudend om sterke spierrelaxantia langdurig te gebruiken en stellen vragen over kosten en vergoedingen, wat de Consumentenbond nogmaals onderschrijft.

Communicatie-advies richt zich op het benadrukken van functionele doelen en het bespreken van bijwerkingen en meldt deze aan Lareb. Apotheken spelen een cruciale rol in het counselen en signaleren van interacties.

Drogisterijen zoals Etos of Kruidvat verkopen geen Rx-middelen, maar fungeren vaak als eerste informatiepunt, wat kan leiden tot verwarring. Bij twijfel, verwijs altijd door naar de apotheek of huisarts.

Beschikbaarheid en prijsstructuren

Zanaflex en generieke tizanidine zijn in veel markten beschikbaar als Rx-geneesmiddelen. In Nederland kan men de beschikbaarheid en het substitutiebeleid controleren via Apotheek.nl en het CBG-register.

De prijsstructuur tussen merken en generieke versies kan leiden tot prijsspreiding. Vergoedingsregels vallen onder de Zorgverzekeringswet en aanvullende voorwaarden van zorgverzekeraars, waarbij tizanidine meestal niet op het vrije afleverbeleid staat. Vergoeding vereist vaak een medische noodzaak en een richtlijnconforme indicatie.

Online apotheken melden vaak de mogelijkheid om "Zanaflex online" te kopen, maar het bestellen zonder recept is illegaal en kan riskant zijn. Binnen apotheekpraktijken kan een huisapotheek of online apotheek generieke substitutie aanbieden. Let hierbij op bio-equivalentie en de samenvatting van productkenmerken (SPC).

Het is raadzaam om ook een prijstabel op te stellen en duidelijke stappen voor declaratie via de zorgverzekeraar te verstrekken.

Vergelijkbare geneesmiddelen en voorkeuren

Er zijn alternatieven zoals baclofen (Lioresal), cyclobenzaprine en methocarbamol die in sommige landen veelvuldig worden gebruikt. De keuze tussen deze middelen hangt vaak af van de oorzaak van spasticiteit, comorbiditeiten en het bijwerkingenprofiel.

In Nederland geven veel specialisten de voorkeur aan baclofen voor spasticiteit bij MS of dwarslaesie, gezien de lange ervaring met dit middel. Tizanidine biedt misschien betere controle over spasmen, maar gaat vaak gepaard met meer sedatie en interacties.

Bij oudere patiënten of patiënten met polyfarmacie zijn baclofen of lokale behandelingen, zoals botuline, vaak geschikter. Diazepam kan nuttig zijn voor acute episodische spasticiteit.

Besluitvorming rondom medicatie dient plaats te vinden via shared decision making, waarbij effectiviteit wordt gewogen tegenover sedatie- en valrisico’s.

Een vergelijkende tabel met effectiviteit, bijwerkingen en indicatieranking kan de keuze ondersteunen.

FAQ-sectie

Hieronder worden veelgestelde vragen beantwoord:

• Is Zanaflex receptplichtig? Ja, in vrijwel alle markten is dit een Rx-geneesmiddel.
• Kan ik alcohol gebruiken? Nee, het gebruik van alcohol verhoogt het risico op sedatie.
• Wat te doen bij een gemiste dosis? Neem deze in als u eraan denkt, maar dosseer nooit dubbel.
• Hoe snel werkt het? Het effect treedt relatief snel op, binnen enkele uren, maar de werkingsduur is kort, waardoor titratie nodig kan zijn.
• Moet ik leverfunctietests laten doen? Dit wordt aanbevolen bij risicopatiënten en bij langdurig gebruik.
• Waar meld ik bijwerkingen? Bij Lareb in Nederland.

Richtlijnen voor correct gebruik

Enkele praktische instructies voor het gebruik van Zanaflex zijn:

• Opslag: Bewaar op kamertemperatuur (20–25°C) en bescherm tegen vocht en licht. Houd het in de originele verpakking.
• Startprotocol: Begin met een lage dosis (2 mg) en verhoog met 2–4 mg elke 4-7 dagen tot het gewenste effect is bereikt of de maximale dosis van 36 mg/dag is bereikt.
• Administratie: Neem het op een consistente tijd ten opzichte van maaltijden om de absorptie te optimaliseren.
• Stopprocedure: Bouw de medicatie geleidelijk af om rebound-hypertensie te voorkomen.
• Apotheekrol: Controleer op interacties, counselen van de patiënten en rapporteren aan Lareb.

Bij medicatiewijziging zorg ook voor een nieuwe medicatiekaart en een brief voor de huisarts.

Plaats	Regio	Levertijd
Amsterdam	Noord-Holland	5-7 dagen
Utrecht	Utrecht	5-7 dagen
Den Haag	Zuid-Holland	5-7 dagen
Rotterdam	Zuid-Holland	5-7 dagen
Eindhoven	Noord-Brabant	5-7 dagen
Groningen	Groningen	5-9 dagen
Tilburg	Noord-Brabant	5-9 dagen
Breda	Noord-Brabant	5-9 dagen
Haarlem	Noord-Holland	5-7 dagen
Arnhem	Gelderland	5-9 dagen
Enschede	Overijssel	5-9 dagen
Leiden	Zuid-Holland	5-9 dagen
Amersfoort	Utrecht	5-9 dagen
Dordrecht	Zuid-Holland	5-9 dagen
Apeldoorn	Gelderland	5-9 dagen