Astma

Wat is Astma?

Astma is een chronische ontstekingsziekte van de luchtwegen waarbij de bronchiën gevoelig reageren op verschillende prikkels. Bij astma raken de luchtwegen ontstoken en verkrampen de spieren rondom de bronchiën, waardoor ademhaling bemoeilijkt wordt. De ziekte wordt veroorzaakt door een combinatie van genetische aanleg en omgevingsfactoren.

Er bestaan verschillende types astma. Allergisch astma wordt veroorzaakt door allergenen zoals huisstofmijt, pollen of dierenharen. Niet-allergisch astma ontstaat door irriterende stoffen, stress of infecties. Inspanningsastma treedt specifiek op tijdens of na fysieke activiteit, vooral in koude of droge lucht.

De belangrijkste symptomen van astma zijn:

• Piepende ademhaling, vooral bij uitademing
• Kortademigheid en moeite met ademhalen
• Aanhoudende hoest, vaak 's nachts of vroeg in de ochtend
• Gevoel van benauwdheid op de borst

Veel voorkomende triggers zijn huisstofmijt, pollen, rook, parfum, koude lucht en emotionele stress. In Nederland heeft ongeveer 7% van de volwassenen en 10% van de kinderen astma, wat neerkomt op ruim één miljoen mensen.

Astma Medicijnen - Overzicht

Astmamedicijnen worden onderverdeeld in twee hoofdcategorieën: reliever medicijnen (luchtwegverwijders) en preventer medicijnen (onderhoudsmedicatie). Reliever medicijnen werken snel en verlichten acute klachten, terwijl preventer medicijnen dagelijks gebruikt worden om ontstekingen te verminderen en aanvallen te voorkomen.

Kortwerkende en Langwerkende Bronchusverwijders

Kortwerkende bèta-2 agonisten (SABA) zoals salbutamol werken binnen enkele minuten door luchtwegspieren te ontspannen. Deze worden gebruikt bij acute klachten. Langwerkende bèta-2 agonisten (LABA) zoals salmeterol of formoterol bieden 12-24 uur bescherming, maar worden altijd gecombineerd met ontstekingsremmers.

Ontstekingsremmende Medicatie

Inhalatiecorticosteroïden (ICS) zoals beclomethason of budesonide vormen de basis van astmabehandeling. Ze verminderen ontstekingen in de luchtwegen en worden dagelijks gebruikt. Combinatietherapieën bevatten zowel ICS als LABA in één inhalator voor optimale controle.

Anti-leukotriëne middelen zoals montelukast blokkeren ontstekingsstoffen en zijn vooral effectief bij allergisch astma. Biologische therapieën worden ingezet bij ernstig, moeilijk behandelbaar astma en richten zich op specifieke ontstekingsroutes in het immuunsysteem.

Inhalatoren en Toedieningsvormen

Verschillende Soorten Inhalatoren

In Nederland zijn er drie hoofdtypen inhalatoren beschikbaar voor astmapatiënten. Dosisaerosolen (MDI) zijn compact en handig, maar vereisen goede coördinatie tussen indrukken en inademen. Poederinhalatoren (DPI) zoals de Turbuhaler en Diskus zijn eenvoudiger te gebruiken omdat ze alleen inademen vereisen. Vernevelaars (nebulizers) zijn ideaal voor jonge kinderen of patiënten met ernstige symptomen, omdat ze medicatie omzetten in een fijne nevel.

Juiste Inhalatietechniek en Spacer Gebruik

Een correcte inhalatietechniek is cruciaal voor effectieve medicijntoediening. Bij MDI-inhalatoren is het belangrijk om langzaam en diep in te ademen terwijl u het apparaat indrukt. Spacers verbeteren de medicijnafgifte aanzienlijk, vooral bij kinderen en ouderen. Deze hulpmiddelen verminderen de depositie in de mond en verhogen de hoeveelheid medicijn die de longen bereikt.

Onderhoud en Reistips

Regelmatig onderhoud verlengt de levensduur van uw inhalator. Reinig wekelijks het mondstuk met warm water en controleer regelmatig het aantal resterende doses. Voor reizen is het verstandig om:

• Altijd een reserve-inhalator mee te nemen
• Medicijnen in de handbagage te bewaren
• Een doktersverklaring bij u te dragen
• Medicijnen op temperatuur te bewaren

Beschikbare Astma Medicijnen in Nederland

Kortdurende Bronchusverwijders

Salbutamol is de meest voorgeschreven snelwerkende bronchusverwijder in Nederland, verkrijgbaar onder merknamen zoals Ventolin en Airomir. Deze medicatie werkt binnen 5-15 minuten en biedt 4-6 uur verlichting van acute astmasymptomen. Het is de eerste keuze bij plotselinge benauwdheid en wordt vaak gebruikt voor en tijdens inspanning.

Onderhoudsmedicatie en Inhalatiecorticosteroïden

Voor dagelijks onderhoud zijn verschillende inhalatiecorticosteroïden beschikbaar. Beclomethason (Qvar, Clenil) en budesonide (Pulmicort) zijn bewezen effectief voor ontstekingsremmende werking. Fluticasonpreparaten zoals Flixotide bieden langdurige controle van astmasymptomen. Combinatiemedicijnen zoals Symbicort (budesonide/formoterol) en Seretide (fluticason/salmeterol) combineren ontstekingsremming met langwerkende bronchusverwijding.

Aanvullende Behandelopties

Montelukast (Singulair) tabletten zijn vooral nuttig bij inspanningsastma en allergisch astma. Formoterol- en salmeterolpreparaten bieden 12-urige bronchusverwijding voor nachtelijke symptomen. Receptvrije opties zijn beperkt in Nederland - antihistaminica kunnen helpen bij allergisch astma, maar echte astmamedicatie vereist altijd een doktersrecept voor veilige en effectieve behandeling.

Astma Management en Levensstijl

Effectief astma management begint met het opstellen van een persoonlijk astma actieplan in samenwerking met uw huisarts of longarts. Dit plan bevat duidelijke instructies voor dagelijks medicijngebruik, herkenning van verslechtering en noodmaatregelen bij acute klachten.

Trigger Vermijding en Dagelijkse Gewoonten

Het identificeren en vermijden van astmatriggers is essentieel. Veel voorkomende triggers zijn huisstofmijt, pollen, rook, parfum en weersveranderingen. Regelmatige beweging is belangrijk voor mensen met astma, maar kies voor geschikte sporten zoals zwemmen of wandelen en warm altijd goed op.

Een gezonde levensstijl ondersteunt uw astmacontrole:

• Gevarieerde voeding rijk aan omega-3 vetzuren en antioxidanten
• Voldoende slaap in een schone, goed geventileerde slaapkamer
• Stressmanagement door ontspanningstechnieken
• Seizoensgebonden aanpassingen van medicatie tijdens hooikoortsperiodes

Zoek professionele hulp wanneer u vaker dan tweemaal per week een luchtwegverwijder nodig heeft, nachtsymptomen ervaart, of uw dagelijkse activiteiten beperkt worden door astmaklachten.

Astma bij Kinderen en Speciale Groepen

Astma herkenning bij jonge kinderen vereist extra aandacht, omdat baby's en peuters hun klachten niet kunnen verwoorden. Let op tekenen zoals aanhoudend hoesten, piepende ademhaling, vermoeidheid tijdens spelen en frequente luchtweginfecties.

Schoolmanagement en Zwangerschap

Goede communicatie met school en leerkrachten is cruciaal. Zorg ervoor dat medicatie beschikbaar is op school en dat personeel weet hoe te handelen bij astma-aanvallen. Tijdens zwangerschap blijft astmabehandeling belangrijk - de meeste inhalatiemedicijnen zijn veilig voor moeder en kind.

Speciale aandacht is nodig voor:

• Ouderen die vaak meerdere medicijnen gebruiken
• Werkgerelateerde astma door blootstelling aan irriterende stoffen
• Eerste hulp kennis voor astma-aanvallen

Uw apotheek speelt een belangrijke rol in medicatiebegeleiding, inhalatietechniek instructie en het plannen van vervolgafspraken. Regelmatige monitoring door zorgverleners waarborgt optimale astmacontrole en voorkomt verslechtering van symptomen.